آموزش C :: فارسی و رایگان

این متن تدریس شده در آموزش C است 
صاحبین این سایت چون مایل به قرار دادن متن بصورت کامل نیستند متن بصورت بهم ریخته است
در آموزش C به خوبی میتوانید این درسها را مشاهده کنید.
اكنون بايد فايل پايگاه داده‌اي را معرفي كنيم. براي اين كار روي گزينه.

اگر حلقه for فاقد عبارت داخل پرانتز باشد, يک حلقه تکرار بينهايت که شرط پايان ندارد, ايجاد ميشود.
for(;;)  { 
                                         دستورات داخل حلقه
   }

دستور ساده زير را در نظر بگيريد:
for (k= ;  k<  ; k++)                                       
printf  ("%d \n" , k) ;                                    
در اين دستور ابتدا دستور k= اجرا ميشود.سپس شرط حلقه k< بررسي ميشود. چون اين شرط برابر درست است دستور printf اجرا ميشود و مقدار متغير k نمايش داده ميشود. سپس دوباره به دستور for برميگرديم و عبارت k++ اجرا ميشود به اين ترتيب مقدار متغير k يک واحد افزايش ميابد و برابر دو ميشود. سپس شرط حلقه بررسي ميشود (k<) که برابر درست است و دستور printf اجرا ميشود.

for (k= ;  k<  ; k++)                                       
printf  ("%d \n" , k) ;                                    
به همين ترتيب اعداد يک تا سه بر روي صفحه نمايش داده ميشود و زماني که متغير k برابر عدد چهار شد حلقه به پايان ميرسد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که با استفاده از يک حلقه for اعداد  تا  را به همراه مکعبشان (عدد به توان ) در خروجي چاپ نمايد.

در اين برنامه حلقه for اعداد يک تا ده را به متغير c تخصيص ميدهد و هر بار کد داخل حلقه اجرا ميشود. با استفاده از دستور printf دو مقدار متغير c و حاصل عبارت c * c * c نمايش داده ميشود. همانطور که ميدانيد عبارت %d باعث ميشود تا مقدار متغير در يک فيلد پنج کاراکتري نوشته شود. براي اجراي برنامه كليدCtrl+F  را فشار دهيد.
نداريم

همانطور که مشاهده مي‌کنيد اين برنامه مکعب اعداد  تا  را محاسبه‌ نموده و به همراه خود اعداد در خروجي نمايش داده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که کاراکترهاي 'a' تا 'm' را به همراه کد اسکي آنها چاپ ‌نمايد. 
dd;

در اين برنامه يک متغير به نام f از نوع char تعريف شده و در زمان اجراي حلقه برابر کاراکتر a ميشود. تا زماني که f کوچکتر يا مساوي کاراکتر m باشد اين حلقه ادامه ميابد. اين کار همانند اين است که در حلقه متغير f را برابر عدد  قرار داده و شرط حلقه را برابر f<= تعيين کرده باشيم. براي اجراي برنامه كليدCtrl+F  را فشار دهيد.
 حذف

همانطور که مشاهده مي‌کنيد کاراکترهاي a تا m به همراه کدهاي اسکي هر کدام نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

همانطور که بيان شد در داخل پرانتر دستور for سه عبارت وجود دارد عبارت آخر ميتواند به هر نحوي متغير حلقه را افزايش يا کاهش دهد. براي مثال در برنامه زير عدد هشت تا صفر بر روي صفحه نمايش چاپ ميشود.
for ( k= ; k> ; k-- ) {                                                                              
           printf( "%\n" , k );
}

يک حلقه for ميتواند در داخل حلقه for  ديگري نيز قرار بگيرد, در اينصورت يک حلقه for تودرتو تشکيل ميابد. حلقه‌اي که داخل حلقه ديگر قرار بگيرد حلقه داخلي و حلقه‌اي که خارج حلقه ديگري قرار داشته باشد حلقه خارجي نام دارد. در زمان اجرا, ابتدا حلقه خارجي اجرا شده و به ازاي هر بار اجراي دستورات اين حلقه, حلقه ‌تکرار داخلي به طور کامل انجام مي‌شود.

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که با استفاده از حلقه‌هاي تودرتو جدول ضرب اعداد از  تا  را محاسبه کرده و در خروجي نمايش دهد.
dd;

در اين برنامه دو حلقه تکرار وجود دارد که به ازاي هر مقدار k, مقدار l از  تا تغيير مي‌کند و در نتيجه يک سطر از جدول توليد مي‌شود. اين حلقه تا جايي که k به  برسد تکرارمي‌شود. بنابراين جدول ضرب محاسبه شده و توسط دستور printf() بر روي صفحه چاپ مي‌شود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد جدول ضرب اعداد  تا  بر روي صفحه نمايش چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در عبارت اول و سوم يک دستور for ميتوانيد با استفاده از عملگر , (کاما) بيش از يک عبارت را در اين قسمت قرار دهيد. اين عبارات از چپ به راست يکي يکي اجرا ميشوند. براي مثال در دستور زير در ابتدا دو عبارت k= و n+=k اجرا شده و در هر بار اجراي حلقه دو عبارت k++ و n++ نيز اجرا ميشوند.
for (k=, n+=k; k<; k++, n++) {
    …
  }

با توجه به مطالب گفته شده از حلقه for معمولا" زماني استفاده مي‌کنيم که گام حرکت و تعداد دفعات تکرار از قبل مشخص باشد. در موارد ديگر از حلقه تکرار  while يا do..while استفاده مي‌کنيم.

تا اينجا به بررسي ساختارهاي تکرار پرداختيم. در ادامه اين بخش ميخواهيم ساختارهاي تصميم گيري را بررسي کنيم. توسط ساختارهاي تصميم گيري مي‌توانيد مشخص کنيد که در چه شرايطي چه دستوراتي بايد اجرا شوند.

ساده ترين ساختار شرطي دستور if است و به معني "اگر" مي‌باشد. به كمك اين دستور مي‌توان شرط خاصي را بررسي نمود و در صورت درست بودن شرط دستورات خاصي انجام مي‌شود. در صورتي که شرط درست نباشد ميتوان يک قسمت به نام else در دستور if اضافه کرد تا آن دستورات در حالت درست نبودن شرط اجرا شوند. در زمان نادرست بودن شرط در صورتي كه قسمت else موجود نباشد اجراي برنامه به بعد از ساختار If منتقل مي‌گردد.

ساختار کلي يک دستور if با قسمت  else و بدون اين قسمت به صورت زير مي‌باشد:
-                                                          (شرط)    if 
                                                         ;دستور

-                                                        (شرط)     if 
;                                                     دستور 
else                                                                  
                                                             ;دستور 
در هر دو شکل بالا چنانچه دستورات بعد از if يا else  بيش از يکي باشند بايد در بين دو علامت } و{  قرار بگيرند.

در برنامه زير اگر شرط a> درست باشد دستور printf حرف A را بر روي صفحه چاپ ميکند و در غير اين صورت هيچ دستوري اجرا نميگردد.
                                                                     If (a>)
printf("A");

در برنامه زير اگر شرط a> درست باشد حرف A بر روي صفحه چاپ ميشود و کنترل برنامه به خط بعد از دستور if ميرود ولي اگر شرط a> نادرست باشد حرف B بر روي صفحه نمايش داده ميشود و کنترل برنامه به خط بعد از دستور if ميرود.
                                                                     If (a>)
     printf("A");
else
     Printf("B");

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که با استفاده از دستورif يک جمله ‌را از ورودي گرفته ‌و تعداد کاراکترها و کلمات موجود در جمله را شمارش کرده و نمايش دهد.

در اين برنامه در قسمت عبارت حلقه while تابع getche اجرا شده و در متغير u قرار ميگيرد. در اين عبارت بررسي ميشود که مقدار وارد شده در متغير u اگر برابر \r يعني کليد Enter نباشد کد داخل حلقه اجرا شود. پس تا زماني که کاربر دکمه Enter را نزده است در داخل حلقه while قرار داريم.

زماني که وارد حلقه while بشويم مشخص است که کاربر يک کاراکتر وارد کرده است. پس متغير s که ميخواهد تعداد کاراکترها را نمايش دهد بايد يک واحد افزايش يابد. سپس توسط يک دستور if بررسي ميشود که آيا کاراکتر وارد شده فاصله است يا خير. در صورتي که کاراکتر فاصله باشد معلوم است که يک کلمه به پايان رسيده و کاربر ميخواهد کلمه بعدي را وارد کند. پس مقدار متغير n که وظيفه شمارش تعداد کلمات را دارد يک واحد افزايش ميابد. در انتها نيز مقدار دو متغير s و n+ (چون کلمه بعد از کلمه آخر فاصله زده نميشود.) بر روي صفحه نمايش داده ميشود.
x
براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

درادامه عبارت Welcome to Eniac Multimedia  را وارد مي‌کنيم.

کليد  Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد تعداد کاراکترها به همراه تعداد کلمات موجود نمايش داده شده‌ است. روي دکمه Close کليک کنيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد پيغامي مبني بر اينکه عدد وارد شده فرد مي‌باشد نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در اين برنامه کاربر يک عدد به عنوان نمره وارد ميکند و در متغير g ذخيره ميشود. سپس توسط چند دستور if با توجه به محدوده‌هاي تعريف شده در زير يک کاراکتر نمايش داده ميشود.
•اعداد بين  تا  کاراکتر y نمايش داده ميشود.
•اعداد بين  تا  کاراکتر o نمايش داده ميشود.
•اعداد بين  تا  کاراکتر z نمايش داده ميشود.
•اعداد بين  تا   کاراکتر n نمايش داده ميشود.

در اين برنامه از عملگر منطقي && (و) استفاده شده است همانطور که ميدانيد اين عملگر باعث ميشود تا فقط عبارت در زماني برابر درست باشد که هر دو شرط دو طرف اين عملگر برابر درست باشند. براي مثال در عبارت (g>= && g<) فقط زماني اين عبارت برابر درست است که g بزرگتر يا مساوي  باشد و کوچکتر از  يعني اعداد  و  داراي اين شرط ميباشند.

اين برنامه در داخل يک حلقه while() قرار دارد پس اين حلقه تا بينهايت ادامه دارد. در قسمت مشخص شده با کادر قرمز دستور زير وارد شده است.
                                                         else if (g==)
;                                                        break
اين دستور سبب مي‌شود که اگر کاربر عدد صفر وارد کرد کنترل برنامه از حلقه‌هاي while خارج شود. دستور break باعث ميشود تا از حلقه‌اي که در داخل آن هستيم خارج شويم. در صورتي که در يک حلقه از دستور continue استفاده کنيد کنترل برنامه به ابتداي حلقه ميرود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد .  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد .  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

براي آنکه از حلقه تکرار خارج شويم و برنامه به پايان برسد،‌ عدد صفر  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

روي دکمه Close کليک کنيد.

با استفاده ازدستور goto مي‌توان کنترل اجراي دستورات برنامه را از نقطه‌اي به نقطه ديگر انتقال داد. از اين دستور کمتر در برنامه‌نويسي‌هاي پيشرفته استفاده مي‌شود.  برچسبي که در مقابل دستور go to  قرار مي‌گيرد, مشخص مي‌کند که کنترل  به کدام خط منتقل شود. براي مثال با استفاده از دستور goto sa; کنترل برنامه به محلي که با sa: مشخص شده است ميرود.
وحذف

dd;

در اين برنامه دو عدد از کاربر دريافت ميشود و مجموع آنها در متغير z ذخيره ميگردد. اگر مجموع اين دو عدد از  کوچکتر باشد يا مساوي عدد  باشد دستور goto sa; انجام ميشود و کنترل برنامه به خط مشخص شده توسط sa: ميرود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

در ادامه دو عدد  و  را وارد مي‌کنيم.

کليد Enter را فشار دهيد.
x
همانطور که مشاهده کرديد چون جمع اعداد از عدد  کمتر است پس کار حلقه ادامه مي‌يابد. در ادامه دو عدد  و را وارد مي‌کنيم.
y
کليد Enter را فشار دهيد.
z
همانطور که مشاهده ميکنيد که زماني که حاصل جمع دو عدد از بيست بيشتر شود ديگر دستور goto اجرا نشده و برنامه خاتمه ميابد. روي دکمه Close کليک کنيد.

در اين برنامه ميخواهيم کاربر يک کاراکتر وارد کند و برنامه کاراکتر بعدي را نمايش دهد و در صورتي که کاربر کاراکتر ! را وارد کرد برنامه خاتمه يابد. در اين برنامه شرط اجراي حلقه متغير h ميباشد يعني اگر متغير h برابر يک باشد دستورات داخل حلقه اجرا شده و در غير اين صورت اگر متغير h برابر صفر باشد دستورات داخل حلقه اجرا نميشود. در ابتدا متغير h برابر يک است و کد داخل حلقه اجرا ميشود. 
dd;

در داخل حلقه کاربر يک کاراکتر وارد ميکند که در متغير s ذخيره ميشود. سپس توسط يک دستور if بررسي ميشود تا کاراکتر وارد شده برابر ! است يا خير. اگر برابر نباشد که کنترل برنامه به خط بعد از دستور if ميرسد و کاراکتر وارد شده و کاراکتر بعدي چاپ ميشود و دوباره حلقه تکرار ميشود و کاربر يک کاراکتر ديگر را وارد ميکند.

اگر کاراکتر وارد شده برابر ! باشد متغير h= شده که باعث ميشود که ديگر حلقه تکرار نشود براي آنکه بعد از h= دستور printf اجرا نشود از دستور continue استفاده ميکنيم تا به ابتدا حلقه برويم. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

کاراکتر a را وارد کنيد.

حذف
مشاهده ميکنيد که کاراکتر a و b بر روي صفحه چاپ شده است. کاراکتر b را وارد کنيد.

حذف
اکنون کاراکتر b و c چاپ شده است. کليد Shift+ را فشار دهيد تا کاراکتر ! را وارد شود.

اکنون کد برنامه را مشاهده ميکنيد. در اين برنامه با استفاده از يک حلقه for نام و معدل چندين دانشجو دريافت ميشود سپس توسط يک دستور if مقدار فيلد grade متغير a که در حلقه وارد شده است با فيلد grade متغير a مقايسه ميشود و در صورتي که شرط دستور if برابر درست باشد مقدار وارد شده برابر بزرگترين حالت ميشود و مقدار قبلي a در a بعنوان يکي مانده به بزرگترين حالت ذخيره ميشود. براي مشاهده بقيه کد کليد PageDown را فشار دهيد.

به همين ترتيب اطلاعات دو دانشجوي ديگر را نيز وارد ميکنيم.
       
کليد Enter را فشار دهيد.

روي دکمهClose کليک کنيد.

يکي ديگر از ساختارهاي جالب و مهم 
تصميم‌گيري در زبان برنامه نويسي c ساختارswitch  مي‌باشد. از اين دستور براي انتخاب بين حالتهاي مختلف استفاد مي‌شود. بطور کلي بهتر است در تمام تصميم‌گيريهايي که بيش از سه انتخاب وجود دارند از ساختار switch استفاده کرد. در ادامه با استفاده از يک مثال اين دستور را بررسي ميکنيم.

در اين برنامه تا زماني که کاربر کاراکتر # را وارد نکرده است کد حلقه اجرا ميشود. در اين کد يک ساختار switch وجود دارد. در جلوي switch يک عبارت نوشته ميشود. در اين مثال متغير s نوشته شده است. وظيفه دستور switch اين است که با توجه به مقدار متغير s يک سري دستورات خاص را اجرا کند.

در داخل دستور switch در اولين خط  عبارت case 'a' : نوشته شده است. اين دستور به اين مفهوم است که اگر مقدار متغير s برابر کاراکتر 'a' باشد بايد دستور printf زير آن اجرا شود. توجه کنيد که بعد از دستور printf يک دستور break وارد شده است. دستور break باعث ميشود تا از ساختار switch خارج شده و به خط بعد از اين ساختار برويم.

اگر دستور break را وارد نکنيد، خط printf موجود در قسمت case 'b' نيز اجرا ميشود. پس اگر مقدار متغير s برابر کاراکتر 'c' باشد دو دستور printf که با کادر قرمز مشخص شده‌اند اجرا ميشوند.

اگر مقدار متغير s برابر کاراکتر 'e' باشد دستور printf که با کادر قرمز مشخص شده‌ است، اجرا ميشود. براي مشاهده کد صفحه بعد کليد Page down را فشار دهيد.

در اين دستور switch فقط شرطهايي براي شناسايي کاراکترهاي a، b، c، d و e وجود دارد. حال اگر متغير s برابر کاراکتر f  باشد، کد قسمت default اجرا ميگردد. پس در يک دستور switch در صورتي که هيچ کدام از شرطها درست نباشد کد قسمت default اجرا ميگردد.

توجه کنيد که قسمت default الزامي نيست و اختياري ميباشد. در صورتي که قسمت default در اين برنامه وجود نداشت و متغير s برابر کاراکتر f ميگرديد. هيچ کاري توسط دستور switch انجام نميشد. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به فهرست اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

در اين برنامه تابع اصليmain(), تابع u_a_d را با پارامتر ارسالي عدد يک فراخواني ميکند. زماني که تابع u_a_d فراخواني ميشود. ابتدا با استفاده از دستور printf عبارت Level به همراه مقدار متغير n يعني عدد يک نوشته ميشود. سپس توسط يک دستور if بررسي ميشود که آيا مقدار متغير n از چهار کوچکتر است يا خير. اکنون اين شرط برقرار است. پس دوباره اين تابع با مقدار n= فراخواني ميشود. 
x

پس اکنون n= است حال بايد به محل فراخواني اين تابع که در خود اين تابع بوده است برگرديم. اين بار به خط فراخواني تابع در داخل دستور if با n= ميرويم و توسط دستور بعد از دستور if عبارت LEVEL  بر روي صفحه نمايش داده ميشود. به همين ترتيب عبارت LEVEL  نيز نمايش داده شده و سپس به تابع main برميگرديم و اجراي برنامه به پايان ميرسد. براي اجراي برنامه, دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

مشاهده ميکنيد که به همان صورتي که انتظار داشتيم عبارت مورد نظر بر روي صفحه نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

پس در توابع بازگشتي اغلب با استفاده از يک دستور if مشخص مي‌شود که اکنون در حالت پاياني قرار داريم يا خير. با استفاده از دستور if زير ميتوانيد اين مساله را بهتر متوجه شويد.
If (به حالت توقف رسيدي)
ديگر خود را فراخواني نکن        
else                                                                          دوباره خود را فراخواني کن

در ادامه مي‌خواهيم برنامه محاسبه فاکتوريل را بنويسيم. همانطور که قبلاٌ بيان شد شرط پايان اين حلقه آن است که عدد فاکتوريل برابر يک شود.
ميدانيد که 
! =  *  * 
 پس ميتوانيم يک تابع به نام fact تعريف کنيم که در ابتدا fact() فراخواني ميشود. پس به اين ترتيب
 fact( )=  * fact()
است. پس بايد تابع fact را با پارامتر دو محاسبه کنيم. پس به اين ترتيب
fact() =  * fact()
ميدانيد که ! =  است پس fact() برابر يک ميشود و ديگر خود را محاسبه نميکند.

ترتيب فراخواني و نحوه محاسبه تابع را ميتوانيد در زير مشاهده کنيد.
fact() =   * fact()
                       fact() =  * fact()
                                         fact() = 
به اين ترتيب fact() =  *  *  ميگردد. پس شرط پايان اين تابع بازگشتي آن است که فاکتوريل عدد يک برابر يک است و ديگر لازم نيست تابع خود را فراخواني کند.

در اين برنامه ميتوانيد نحوه پياده‌سازي تابع فاکتوريل را مشاهده کنيد. فرص کنيد که کاربر عدد سه وارد کند پس a= ميشود. سپس تابع fact(a)  به ازاي a= فراخواني ميشود. در تابع فاکتوريل c برابر سه ميشود و چون بزرگتر از يک ميباشد پس *fact() محاسبه بايد شود. بنابراين تابع fact() فراخواني ميشود. چون > است پس مقدار fact() برابر *fact() است. بنابراين تابع fact() فراخواني ميشود.

در فراخواني تابع fact() چون > نيست پس مقدار fact() برابر return  ميشود. اکنون به محل فراخواني تابع برميگرديم. پس عبارت *fact() برابر * ميشود بنابراين عدد دو به تابع فراخوان اين مرحله برگشت داده ميشود پس *fact() برابر * ميشود و عدد شش محاسبه ميشود. حاله به خط فراخوان در تابع main برگشته و مقدار محاسبه شده توسط تابع printf نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه, دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد فاکتوريل عدد  محاسبه شده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

متغيرها شامل ويژگي‌هايي مي‌باشند که مشخص مي‌کنند در چه جاهايي از برنامه قابل استفاده و در چه جاهايي غيرقابل استفاده مي‌باشند همچنين ميتوان تعيين کرد که متغيرها چه مدت زماني در حافظه وجود داشته‌اند. به اين ويژگي کلاس حافظه مي‌گويند که خود به چهار دسته, کلاس حافظه اتوماتيک (automatic), کلاس حافظه ثبات(register), کلاس حافظه استاتيک (static) و کلاس حافظه خارجي(extern) تقسيم مي‌شود.

براي تعيين کلاس حافظه به شکل زير عمل ميشود:
 ;     نام متغير  < نوع متغير >      < کلاس حافظه >
بنابراين براي تعريف متغيري با نام m از نوع char و کلاس حافظه static به صورت زير عمل مي‌شود:
static  char   m;

متغيرهايي با کلاس حافظه اتوماتيک در واقع همان متغيرهاي محلي مي‌باشند. زيرا فقط در همان تابع تعريف شده و مورد استفاده قرار مي‌گيرند و هنگام ورود به تابع به ‌طور اتوماتيک ايجاد شده و هنگام خروج از تابع به طور اتوماتيک از بين مي‌روند. براي تعيين کلاس حافظه اتوماتيک از کلمه کليدي auto به صورت زير استفاده مي‌شود:
auto  int  c ;
همانطور که گفتيم تمام متغيرهاي محلي داراي کلاس حافظه اتوماتيک مي‌باشند. بنابراين نيازي به استفاده از کلمه auto  نيست و در صورتي که بنويسيم int c کامپايلر آن را بصورت auto int c در نظر ميگيرد.

کلاس حافظه ثبات, از کامپايلر مي‌خواهد که متغير اتوماتيک را در حافظه پردازنده (cpu) يعين ثبات قرار دهد. همانطور که مي‌دانيد ثباتها حافظه‌هايي در cpu  مي‌باشند که براي انجام اعمال محاسباتي در کامپيوتر مورد استفاده قرار مي‌گيرند. در دستور زير متغيري از نوع اعشاري با کلاس حافظه ثبات تعريف ميشود.
register  float  n;

متغيرهاي استاتيک به دو صورت متغيرهاي استاتيک محلي و متغيرهاي استاتيک عمومي به کارمي‌روند. متغيرهاي استاتيک محلي در داخل همان تابع تعريف شده و فقط در همان تابع قابل استفاده‌اند, فقط يکبار مقدار اوليه مي‌گيرند و هنگام فراخواني تابع اين متغير ايجاد شده و هنگام خروج از تابع, آخرين مقدار خودشان را حفظ مي‌کنند و با فراخواني دوباره تابع مقدار آنها همان مقداري است که در زمان خروج از تابع دارا بودند. متغيرهاي استاتيک عمومي در خارج از تابع تعريف مي‌شوند و در توابعي که بعد از آن تعريف مي‌شوند کاربرد دارند. مقدار اوليه هر دو نوع محلي و عمومي, صفر مي‌باشد.

متغيرهاي عمومي که در خارج از توابع تعريف شده‌اند را متغيرهايي با کلاس حافظه خارجي مي‌نامند. اين متغيرها با شروع اجراي برنامه ايجاد شده و تا پايان اجراي برنامه حضور داشته و در کل برنامه قابل استفاده مي‌باشند.

در ادامه با استفاده از يک برنامه کاربرد متغيرهاي استاتيک  و اتوماتيک را بررسي ميکنيم.

در اين برنامه, تابع t داراي متغير  z با کلاس حافظه ثبات و متغير e داراي کلاس حافظه استاتيک مي‌باشد.

براي اجراي برنامه, دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد مقدار دو نوع متغير در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که موجودي اوليه حساب يک مشتري بانک, نرخ بهره بانکي و تعداد ماههايي که موجودي در حساب بوده را از ورودي گرفته, سپس بهره‌اي که پس از آن مدت به پول مشتري تعلق مي‌گيرد را محاسبه کند. محاسبه بهره به عهده تابع است. بهره به طور ماهانه محاسبه شده و براي محاسبه بهره ماه بعدي, بهره ماه قبلي به موجودي قبلي اضافه مي‌گردد.     
uu;

در اين برنامه, چون مقداري که توسط تابع برگردانده مي‌شود (ميزان بهره), از نوع float است, تابع بايد از نوع float تعريف شود کاربر بايد نرخ بهره را بدون درصد وارد نمايد و برنامه آن را به صورت درصد در نظر مي‌گيرد.

براي اجراي برنامه, دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

به عنوان موجودي اوليه حساب مشتري بانک, عدد   را واردکنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

به عنوان نرخ بهره بانکي, عدد   را واردکنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

به عنوان تعداد ماههايي که موجودي در حساب بوده, عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.
فصل سوم(توابع ورود و خروج اطلاعات)

همانطور که در فصل اول بيان شد زبان C از توابع گوناگوني تشکيل شده است. در اين فصل مي‌خواهيم توابع ورود و خروج اطلاعات را بررسي کنيم.

اولين تابع مورد بحث, تابع printf() مي‌باشد که در فايل stdio.h قرار دارد, اين تابع جهت چاپ اطلاعات در صفحه نمايش به کار مي‌رود. شکل کلي اين تابع به صورت زير است:
          (  <عبارت >   ,   "  <عبارت >(  " printf

(  <عبارت >   ,   "  <عبارت >(  " printf
در اين دستور, <عبارت > ليست متغيرهايي است که مي‌خواهيم در خروجي نمايش داده شوند. عبارت اول ميتواند  شامل متن و کاراکترهاي کنترلي جهت نمايش مقدار متغيرها باشد. کاراکترهاي کنترلي جهت نمايش مقدار  متغيرها با علامت % شروع مي‌شوند. به عنوان مثال %d براي نمايش داده‌هايي از نوع عدد صحيح به کار مي‌رود. در صورتي که از متغيرها يا عبارات استفاده نکنيد ديگر نيازي به قسمت <عبارت> نميباشد.

كاراكترهاي كنترلي كه در دستور printf مي‌توان از آنها استفاده کرد در جدول زير نمايش داده شده‌اند.
T

كاراكترعملياتي كه تابع printf انجام ميدهد.
\fانتقال کنترل به ابتداي خط 
\nانتقال کنترل به خط جديد 
\tانتقال به  محل بعدي صفحه نمايش 
\"چاپ کاراکتر دابل کوتيشن (")
\'چاپ کاراکتر کوتيشن تکي (')
\Vانتقال کنترل به  سطر بعدي
\\چاپ کارکتر \
\Nثابت‌هاي مبناي (N عدد مبناي  است)
\xNثابت‌هاي مبناي  (N عدد مبناي  است)

مهمترين كاراكترهاي فرمت كه در دستور printf مي‌توان از آنها استفاده كرد در جدول زير نمايش داده شده‌اند.
T

كاراكترروش نمايش
%cكاراكتر
%dعدد صحيح دهدهي 
%%علامت درصد (%)
%sرشته‌اي از کاراکترها
%eنمايش علمي عدد همراه با حرف e
%fعدداعشاري مميز شناور
%nموجب مي‌شود تا تعداد کاراکترهايي که تا قبل از اين کاراکتر به خروجي منتقل شده‌اند شمارش شده در پارامتر متناظر با آن قرار بگيرد.

در ادامه براي آشنايي با طريقه استفاده از تابع printf()  در برنامه, مثالي را بررسي ميکنيم. براي شروع يك پروژه جديد روي منوي File كليك كنيد.

روي گزينه New كليك كنيد.

اين برنامه دو رشته مشخص شده توسط کادر قرمز را بر روي خروجي چاپ مي‌کند.
gg
#include <stdio.l>
 int main()
 {
 printf ("Hello,   welcom to ");
 printf ("Eniac multimedia");
return  ;
 }

پس از ورود برنامه بايد برنامه را ذخيره نماييد. براي اين کار روي منوي File کليک نماييد.

روي گزينه Save كليك كنيد.

در قسمت File Name مي‌توانيد نام برنامه را وارد نماييد. در قسمت Directorirs مسير مورد نظر, و همچنين در قسمت Drives نام درايو مورد نظر جهت ذخيره برنامه را وارد مي‌کنيم. عبارت g را بعنوان نام فايل اين برنامه وارد کنيد.
x
روي دكمه OK كليك كنيد.

همان‌طور که گفته شد براي اينکه مطمئن شويد برنامه‌ خطايي ندارد بايد برنامه را compile کنيد. براي کامپايل برنامه روي منوي project کليک کنيد.

روي گزينه Compile  کليک کنيد.
x
 همانطور كه مشاهده مي‌كنيد پنجرهCompile باز شده است و خطايي وجود ندارد. روي گزينه OK كليك كنيد.

حذف

در اين برنامه مي‌خواهيم اطلاعات, در دو سطر جداگانه چاپ ‌شوند. وجود \n در ابتداي دستور printf() دوم موجب مي‌شود تا هنگامي که خط دوم ميخواهد در خروجي چاپ شود ابتدا به خط بعدي برويم و سپس متن چاپ شود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl را پايين نگه ‌داشته و كليد F  را فشار دهيد.

همانطور كه مشاهده مي‌كنيد عبارات مورد نظر در دو‌ سطر روي صفحه چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در اولين دستور printf کاراکتر \n باعث ميشود که به ابتداي خط بعد برويم. سپس عبارت a= تايپ ميشود. کاراکترهاي  %% باعث نوشته شدن کاراکتر % ميشود. سپس کاراکترهاي %d که براي نوشتن يک متغير از نوع Integer بکار ميرود از پارامتر دوم جهت پيدا کردن متغير استفاده ميکند. پس با نوشتن %d مقدار متغير a بر روي صفحه نوشته ميشود.
gg;

X
توسط کاراکتر \t يک کاراکتر tab يا چندين فاصله بر روي صفحه چاپ ميشود. سپس عبارت b= و يک کاراکتر % نمايش داده ميشود. توسط کاراکترهاي %f پارامتر سوم اين دستور بصورت اعشاري نمايش داده ميشود. به ياد داريد که پاراکتر دوم توسط کاراکترهاي %d مصرف شد. پس عبارت %f مقدار متغير b را نمايش ميدهد به همين ترتيب توسط %c نيز مقدار متغير c نمايش داده ميشود.

در دستور printf() دوم کاراکترهاي  %pباعث مي‌شود که آدرس متغير a (پارامتر دوم اين دستور) در خروجي چاپ شود. توجه کنيد که آدرس يک متغير را با استفاده از کاراکتر & تعيين ميکنيم. پس براي متغير a از کاراکتر "a" و براي آدرس متغير a از کاراکترهاي "&a" استفاده ميکنيم.
x
براي اجراي برنامه كليدCtrl را پايين نگه‌ داشته و كليد F  را فشار دهيد.

حذف
همانطور كه مشاهده مي‌كنيد عبارات مورد نظردر دو سطر روي صفحه چاپ شده‌اند. روي دکمه Close کليک کنيد. تا به محيط برنامه نويسي بازگرديم
gg;

در اين برنامه‌ ميخواهيم چگونگي عملکرد کاراکترهاي %e و %n را در خروجي بررسي کنيم. توسط دستور printf اول متغير number که از نوع double تعريف شده است با استفاده از کاراکترهاي %e نمايش داده ميشود.

در خط بعدي متغير c توسط کاراکترهاي %n مقدار دهي ميشود. مقدار متغير c برابر تعداد کاراکترهايي است که قبل از کاراکترهاي %n توسط اين دستور printf چاپ شده است. پس کاراکتر %n خروجي بر روي صفحه نمايش توليد نميکند و فقط متغير c را مقدار دهي ميکند.
x
توسط آخرين دستور printf مقدار متغير c بصورت يک Integer ( به دليل %d) نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه كليدCtrl را پايين نگه‌ داشته و كليد F  را فشار دهيد.

روي دکمه Close کليک کنيد. تا به محيط برنامه نويسي بازگرديم.
 حذف
 
در اين برنامه براي آنکه صفحه نمايش را پاک کنيم از تابع clrscr() که در فايل conio.h قرار دارد استفاده کرده‌ايم.

در اين برنامه مقدار سه متغير a، b و c را ميخواهيم بر روي صفحه نمايش دهيم. مقدار متغير a برابر مجموع دو متغير b و c ميباشد. براي آنکه متني را در محل خاصي از صفحه نمايش چاپ کنيد لازم است که مکان نما را به آن محل منتقل کنيد. براي اين کار از تابع gotoxy() که در فايل conio.h قرار دارد استفاده مي‌شود. در اين تابع x شماره ستون و y شماره سطري است که مي‌خواهيم  مکان‌نما در آن قسمت قرار بگيرد. پس دستور printf در محل , خروجي خود را چاپ ميکند.

تابع getch() باعث ميشود تا زماني که کاربر دکمه‌اي را فشار نداده است برنامه ادامه پيدا کند. براي اجراي برنامه كليدCtrl را پايين نگه‌داشته و كليد F  را فشار دهيد.

مشاهده مي‌کنيد که برنامه اجرا شده است و در ستون  و سطر  صفحه نمايش، دو عدد به همراه حاصل جمعشان نمايش داده شده‌اند. روي دکمه Close کليک کنيد.

براي نمايش اعدادي از قبيل short int و long int ميتوانيم از کاراکترهاي خاصي استفاده کنيم. مثلاً براي چاپ مقدارint  short از کاراکترهاي %ld و براي چاپ مقدار long int از کاراکتر %hd استفاده مي‌شود.

gg;

در اين برنامه با استفاده از کاراکترهاي %hd مقدار متغير s (پارامتر دوم تابع printf) و با استفاده از کاراکترهاي %ld مقدار متغير a (پارامتر سوم تابع printf) نمايش داده ميشود.

براي اجراي برنامه كليدCtrl را پايين نگه ‌داشته و كليد F  را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد مقدار دو متغير در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در تابع printf() مي‌توانيم فضايي که بعنوان خروجي براي هر متغير اشغال ميشود را تعيين کنيم که به آن طول ميدان خروجي مي‌گويند. اين کار باعث ميشود که اعداد به صورت منظم در خروجي چاپ شوند. براي طول ميدان مقادير ثابت از کاراکترهاي %wd استفاده مي‌شود که در آن  w طول ميدان را مشخص مي‌کند. اگر طول ميدان از تعداد ارقام صحيح بيشتر باشد, عدد در سمت راست ميدان قرار مي‌گيرد و سمت چپ خالي مي‌ماند. اگر طول ميدان از عدد کمتر باشد طول ميدان ناديده گرفته شده و تمامي ارقام عدد در خروجي چاپ مي‌شود.

براي تعيين طول ميدان اعداد اعشاري از کاراکترهاي %w.df استفاده مي‌شود که در آن w طول ميدان و d تعداد ارقام اعشار را مشخص مي‌کند. به عنوان مثال عبارت %.f يک عدد اعشاري را در يک فضاي پنج کاراکتري قرار ميدهد. در اين پنج کاراکتر سه کاراکتر ارقام اعشار يک کاراکتر جهت نقطه اعشاري و يک کاراکتر جهت رقم صحيح ميباشد. در نمايش اعداد اعشاري چنانچه طول ميدان از تعداد ارقام اعشار بيشتر باشد ارقام اعشاري در سمت چپ ميدان قرار مي‌گيرند و اگر طول ميدان کمتر از ارقام اعشاري باشد, قسمت اعشاري عدد گرد, مي‌شود.

براي اجراي برنامه كليدCtrl را پايين نگه‌ داشته و كليد F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد متغير a بصورت %d يعني در يک ميدان پنج کاراکتري نمايش داده شده است. چون اين متغير سه کاراکتر دارد پس دو کاراکتر سمت چپ آن خالي هستند. متغير b بصورت %d نمايش داده شده است. چون مقدار b از پنج کاراکتر تشکيل شده است و در يک ميدان سه کاراکتري جا نميشود در پنج کاراکتر نمايش داده شده است.

متغير c بصورت %.f نمايش داده شده است. چون اين متغير داراي سه رقم اعشار است و ميدان آن داراي دو رقم اعشار ميباشد مقدار متغير به دو رقم اعشار گرد شده است. متغير g نيز بصورت %.f نمايش داده شده است. چون مقدار متغير برابر دو رقم اعشار است و بايد در سه رقم اعشاري نمايش داده شود رقم سوم اعشار با استفاده از کاراکتر صفر نمايش داده شده است. طول کل ميدان اين متغير نيز بايد برابر  باشد ولي چون مقدار متغير هشت کاراکتر است در هشت کاراکتر نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد. تا به محيط برنامه نويسي بازگرديم.

اگر طول ميدان به شکل %w.d, براي اعداد صحيح به کار رود, در آن d حداقل طول ميدان را مشخص ميکند. اگر طول ميدان براي رشته‌ها به صورت %w.s ذکر شود, w حداقل طول ميدان و s حداکثر طول براي کاراکترهاي قابل چاپ ‌شدن مي‌باشد.

تا اينجا با استفاده از تابع printf( ) توانستيم اطلاعات را بر روي صفحه بنويسيم. در ادامه مي‌خواهيم با استفاده از تابع scanf( ) اطلاعات مورد نياز برنامه را از كاربر دريافت كنيم. اين تابع در stdio.h تعريف شده است.

براي ورود اطلاعات بوسيله صفحه کليد از تابع scanf() استفاده مي‌شود. با استفاده از اين تابع مي‌توان انواع داده‌ها را از ورودي خواند و در متغير قرار داد. اگر اين تابع با موفقيت اجرا شود, تعداد متغيرهايي که از ورودي خوانده است را برمي‌گرداند. شکل کلي اين تابع به صورت زير مي‌باشد:
               (<عبارت> و " <عبارت>  ") scanf

(<عبارت> و " <عبارت>  ") scanf    
در اين ساختار عبارت آدرس متغيرهايي است که بايد از ورودي خوانده شوند و توسط عبارت  چگونگي ورود داده‌ها مشخص مي‌شود.

(<عبارت> و " <عبارت>  ") scanf    
توسط کاراکترهاي فرمت در قسمت عبارت تعيين مي‌شود که چه نوع اطلاعاتي بايد از ورودي خوانده شوند و مانند کاراکترهاي فرمت در تابع printf() با کاراکتر % شروع مي‌شوند. براي مثال با استفاده از کاراکترهاي %s اطلاعاتي از نوع رشته از ورودي دريافت ميشود. درجدول زير پرکاربردترين‌ ‌انواع کاراکترهاي  فرمت را مشاهده ميکنيد:

توابع getch() و getche() که در فايل conio.h قرار دارند, کاراکتري را از ورودي خوانده و در متغيري قرار مي‌دهند. نحوه به کارگيري اين توابع به صورت زير مي‌باشد: 
a=getch();
a=getche();

a=getch();
a=getche();
در هر دو دستور وقتي برنامه به اين دستورات مي‌رسد منتظر مي‌ماند تا کليدي از صفحه کليد فشار داده شود و مقدار کاراکتر وارد شده را در متغير a قرار دهد.

تفاوت بينgetch() وgetche() در اين است که تابع getch() عکس‌العملي در صفحه نمايش نشان نمي‌دهد در صورتيکه تابع getche() پس از خواندن کاراکتر آن را در صفحه نمايش نيز نشان مي‌دهد يعني کاربر ميبيند که چه کاراکتري را وارد کرده است. نکته ديگري که بايد در مورد اين توابع بدانيد اين است که در اين توابع از کليد enter استفاده نمي‌شود در صورتيکه وقتي با تابع scanf() در خواست دريافت اطلاعات مي‌کنيم حتماً بايد بعد از وارد کردن کاراکترهاي مورد نياز کليد enter فشار داده شود.

در ادامه ميخواهيم برنامه‌اي بنويسيم که بااستفاده از تابع getche() کاراکتري را از ورودي خوانده,  در صفحه نمايش چاپ کند. 
gg;

در اين برنامه با استفاده از تابع getche يک کاراکتر از ورودي دريافت شده و در متغير sc قرار داده ميشود. سپس توسط يک دستور printf مقدار متغير sc که از نوع char ميباشد به دو صورت %c و %d نمايش داده ميشود. در حالت %c مقدار متغير بصورت کاراکتر وارد شده نمايش داده ميشود و در حالت %d نيز مقدار متغير بصورت کد ASCII کاراکتر نمايش داده ميشود.
x
براي اجراي برنامه كليد Ctrl را پايين نگه ‌داشته و كليد F را فشار دهيد.

کاراکتر a را وارد کنيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد در اين برنامه برخلاف برنامه هاي قبلي بعد از ورود داده نيازي به فشار دادن کليد  Enterنمي‌باشد و برنامه کار خود را ادامه داده و مقدار کاراکتري و عددي کاراکتر وارد شده را بر روي صفحه نمايش داده است.  روي دکمه Close کليک کنيد.

تابع ديگري که همانند دو تابع getch() و getche() براي خواند کاراکتر از صفحه کليد به کار ميرود, تابع getchr() ميباشد که در فايلstdio.h قرار دارد شکل کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
getchr();                                               = متغير
در اين تابع برخلاف دو تابع قبلي پس از ورود 
داده‌هاي از نوع کاراکتر, بايد کليد Enter فشار داده شود. در ضمن اين تابع مانند تابع getche() کاراکتر خوانده شده را در صفحه، نمايش مي‌دهد.

دو تابع بنامهاي  putch() که در فايل conio.h قرار دارد وتابع putchr() که در فايل stdio.h قراردارند، وظيفه چاپ کاراکتر در صفحه نمايش را دارند. در ادامه در يک مثال کاربرد اين دو تابع را بررسي ميکنيم.

مشاهده ميکنيد که در اين برنامه با استفاده از تابع getchar يک کاراکتر دريافت شده و در متغير ss ذخيره ميشود و سپس توسط تابع putch بر روي صفحه نمايش نشان داده ميشود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl را پايين نگه ‌داشته و كليد F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد برنامه اجراشده است و منتظر دريافت کاراکتري از سوي کاربر مي‌باشد تا آن کاراکتر را همراه با پيغامي در خروجي نمايش دهد. کاراکتر s را وارد کنيد.

کليد Enter  را  فشار دهيد.

کاراکتر s همراه با پيغامي نمايش داده شده است.  روي دکمه Close کليک کنيد.
 
شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد برنامه بهره‌اي را که پس از آن مدت به پول مشتري تعلق مي‌گيرد و همچنين بهره ماه بعدي را محاسبه نموده و در 
خروجي چاپ مي‌نمايد. روي دکمه Close کليک کنيد.

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.
هنگام دسترسي به همان ترتيبي که در فايل ذخيره شده‌اند خوانده مي‌شوند. به عنوان مثال فايلي که داراي  رکورد است و ميخواهيم رکورد ام آن را بخوانيم, بايد  رکورد ابتدايي خوانده شود تا بتوان به رکورد ام دسترسي پيدا کرد.

فايلهاي ترتيبي داراي يک فيلد کليدي (شاخص) هستند که براساس آن مرتب مي‌گردند. بعنوان مثال دانشجويان يک دانشگاه براساس فيلد کليدي شماره دانشجويي مرتب مي‌باشد. در فيلدهاي تصادفي هر رکورد داراي يک شماره است. بعنوان مثال در فايلي که  رکورد وجود دارد, رکوردها از  تا  شماره گذاري مي‌شوند.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد صفر را وارد کنيد. تا اجراي برنامه خاتمه يابد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد با ورود عدد صفر عمل خواندن اطلاعات خاتمه مي‌يابد و کوچکترين عدد که  مي‌باشد, از بين اعداد خوانده شده از ورودي محاسبه و نمايش داده مي‌شود روي دکمه Close کليک کنيد.

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

پس از ورود برنامه بايد برنامه را ذخيره نماييد. براي اين کار روي منوي File کليک نماييد.

روي گزينه Save کليک نماييد.

نام برنامه را بايد در قسمت file name وارد کنيم. براي مثال عبارت SS را تايپ کنيد.

در قسمت Directory ميتوانيد نام شاخه‌اي که فايل در آن ذخيره ميشود را تغيير دهيد. توسط ليست باز شونده Dirve نيز ميتوانيد درايو محل ذخيره سازي را تغيير دهيد. بر روي گزينه Ok کليک کنيد.

حال نوبت به کامپايل برنامه رسيده است. ‌بر روي منوي project کليک کنيد.

‌بر روي گزينه Compile  کليک کنيد.
(مشاهده ميکنيد که کليد ميانبر اين گزينه Alt+F ميباشد.)

اگر برنامه شما خطايي نداشته باشد اجراي عمل کامپايل برنامه با موفقيت انجام شده و برنامه آماده اجرا ميشود در غير اينصورت خطوطي که داراي خطا ميباشد براي اصلاح خطاهاي موجود در آن مشخص ميشود. روي دکمه OK کليک کنيد.
 حذف
 
در ادامه براي اجراي برنامه بر روي منوي Debug  کليک نماييد.

‌بر روي گزينهRun  کليک کنيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌‌کنيد حاصل جمع دو عدد‌ محاسبه شده و درخروجي نمايش داده شده است. براي بازگشت به محيط برنامه نويسي, بر روي دکمه Exit کليک‌ نماييد.

به طور کلي ساختار برنامه‌ها در زبانC, به صورت زير مي‌باشد:
#inclue<فايل سرآيند>  
#int main()
{
       اعلان متغيرها
      دستورات اجرايي
       Return ;
}
   همانطور که در ساختار ملاحظه ميکنيد برنامه‌ها در زبان C از مجموعه‌اي از دستورات و توابع تشکيل مي‌شوند که در بخشهاي آينده توابع را به تفضيل بررسي ميکنيم. توجه کنيد که بدنه اصلي برنامه, تابعي بنام main مي‌باشد.

پس اين تابع يکي از اجزاي مهم زبان C مي‌باشد. علاوه بر اين تابع, توابع ديگري وجود دارند که از قبل نوشته شده و همراه کامپايلر زبان C ارائه مي‌شوند و در برنامه‌ها ميتوانيد از آنها استفاده کنيد. اين توابع و بسياري از اطلاعاتي که کامپايلر براي اجراي برنامه به آنها نياز دارد,  در فايلهايي به نام فايل سرآيند يا (header) قراردارند. اين فايلها در شاخه‌اي به نام include  قراردارند که براي اتصال اين فايلها به برنامه بايد بدانيم هر تابع در کدام فايل header قرار دارد به عنوان مثال تابع printf()  در فايلي  بنام  stdio.h قرار دارد.

براي انجام عمل اتصال بين فايلهاي سرآيند و توابع بايد از دستور#include استفاده کنيم. بايد توجه داشته باشيم که بعد از دستور, نبايد از علامت ; استفاده کنيم. اين دستور به صورت زير به کار برده مي‌شود:
                      <نام فايل سر آيند>       #include

به عنوان مثال براي اضافه کردن فايل stdio.h به برنامه, به صورت زير عمل ميکنيم:
#include   <stdio.h>

مورد ديگري که بايد توجه‌ نماييد وجود دستورreturn ; در انتهاي تمام برنامه‌ها مي‌باشد. با اين کار برنامه عدد صفر را به سيستم عامل بازميگرداند تا سيستم عامل متوجه شود که برنامه با موفقيت به پايان رسيده است. اين مقدار بايد از نوع int (در فصل بعدي راجع به انواع داده هاي عددي بحث خواهد شد) باشد. لذا تابع main() مي‌خواهد مقداري از نوع int را برگرداند پس بايد خود نيز در ابتداي برنامه از نوع int تعريف شود. بنابراين تابع main() در برنامه به صورت زير تعريف مي‌شود:
int main()

براي خروج از نرم‌افزار بر روي منوي File کليک کنيد.

روي گزينه Exit کليک کنيد.

مشاهده ميکنيد که از محيط نرم افزار خارج شده‌ايم. شما اكنون درپايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي اصلي اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

فصل اول(مقدمه,طراحي وپياده سازي الگوريتم ها)

کليد Enter را فشار دهيد.

)چگونه مي‌توان متغيرها را مقداردهي کرد؟
به هنگام تعريف در ابتداي برنامه 
بوسيله دستور انتساب =
بوسيله دستورات ورودي ( مانند تابع scanf)
هر سه مورد     *

)براي تعريف متغيرها از نوع عدد صحيح از کدام نوع استفاده مي‌شود؟
char
float
int       *
double

)کدام گزينه متغير n را از نوع ثابت صحيح با مقدار   تعريف مي‌کند؟
const  n=;
const int n=;         *
const  float n=;
const int n:=;

فصل سوم(توابع ورود وخروج اطلاعات)

)براي نمايش داده هايي از نوع کاراکتر از کدام کاراکتر فرمت استفاده مي‌شود؟
%d
%s
%c       *
 %f

)کاراکتر کنترلي /n چه عملي را در تابع printf انجام مي‌دهد؟
موجب انتقال کرسر برنامه به  خط ديگر مي‌شود.
موجب انتقال کرسر برنامه به صفحه جديد مي‌شود.
موجب انتقال کرسر برنامه به خط جديد مي‌شود.     *

) براي دريافت عدد از کاربر از کدام تابع استفاده مي‌کنيم؟
printf
getch                        ‌            
scanf     *
getche

) تابع putch در کدام فايل قرار دارد؟
فايل <stdio.h>         
فايل <conio.h>  *
فايل <string.h>

فصل چهارم (ساختار تکرار وتصميم‌گيري)

)در ساختارتکرار while شرط اجراي حلقه در کجاي حلقه بررسي مي‌شود؟
انتهاي حلقه
داخل حلقه
ابتداي حلقه       *
خارج حلقه

) چه زماني در ساختار while اجراي دستورات داخل حلقه خاتمه مي‌يابد؟
تا درست بودن ارزش شرط داخل حلقه.
تا رسيدن به انتهاي دستورات.
در صورت عدم برقراري شرط حلقه.     *

)چه زماني از حلقه تکرار for استفاده مي‌کنيم؟
زمانيکه بخواهيم يک سري دستورات تا برقراري شرطي اجرا شوند.
زمانيکه تعداد دفعات تکرار حلقه مشخص نباشد.
زمانيکه بخواهيم يک سري دستورات را به تعداد تکرار معين در برنامه اجرا نماييم.    *

)کدام گزينه در مورد ساختار if نادرست مي‌باشد؟
در صورت درست بودن شرط دستورات خاصي را انجام مي‌دهد.
در صورتيکه دستورات بيش از يکي باشند بايد داخل { و } باشند.
يک سري دستورات را به تعداد دفعات مشخص اجرا مي‌کند.   *
در صورت عدم وجود قسمت else کنترل برنامه به بعد از ساختار if  منتقل مي‌شود.

فصل پنجم (توابع)

)کدام گزينه در مورد توابع نادرست است؟
در هنگام تعريف ميتوان آنها را فراخواني نمود.     *
براي حل بخشي از برنامه به کار مي‌رود.
براي جلوگيري از تکرار برنامه‌نويسي به کار مي‌رود.

) آيا توابع را مي‌توان قبل از تابع اصلي main تعريف کرد؟
خير
بله   *

) نوع void براي چه توابعي به کار مي‌رود؟
توابعي که هيچ مقداري را برنمي‌گردانند.    *
توابعي که يک مقدار برمي‌گردانند.
توابعي که بيش از يک مقدار را برمي‌گردانند.

) کاربرد عملگر & چيست؟
به متغير آدرس اشاره مي‌کند.
آدرس محلي که متغير در آنجا ذخيره شده باشد را مي‌دهد.    *
براي اشاره به متغيرهاي تابع به کار مي‌رود.

) متغيرهاي محلي در کدام کلاس حافظه قرار دارند؟
کلاس ثبات
کلاس حافظه خارجي
کلاس حافظه استاتيک
کلاس حافظه اتوماتيک     *

فصل ششم(آرايه‌ها)

)کدام گزينه در مورد آرايه‌ها نادرست است؟
عناصر همنوع در مجموعه اي بنام آرايه قرار مي‌گيرند.
آرايه همان متغير انديس‌دار مي‌باشد. 
آرايه‌ها تنها مي‌توانند داراي يک بعد باشند.   *
نام آرايه‌ها از همان قانون نامگذاري متغيرها تبعيت مي‌کنند.

)براي دسترسي به عناصر آرايه از کدام مورد استفاده مي‌شود؟
نوع آرايه 
نام آرايه    *
طول آرايه

) ميزان حافظه مورداستفاده براي آرايه‌اي با طول  و طول نوع int برابر با  چه مقداري مي‌باشد؟

فصل هفتم (رشته‌ها)

)آيا رشته "A" همان کاراکتر  'A' مي‌باشد؟
بله, هر دو نشان‌دهنده کاراکتر A مي‌باشند.
خير, 'A' يک نوع اساسي و "A" يک نوع اقتباس شده و آرايه‌اي از char مي‌باشد.     *

)تابع strlen در کدام فايل سرآيند قرار دارد؟
فايل <stdio.h>         
فايل <conio.h>  
فايل <string.h>       *

)براي مشخص کردن انتهاي رشته از چه کاراکتري استفاده مي‌شود؟
کاراکتر null
کاراکتر '\'        *
کاراکتر ''
کاراکتر ""

)در دستور مقابل طول رشته str برابر چند است؟ char    str[ ]="good";         
برابر  مي‌باشد.       *
برابر  مي‌باشد
برابر  مي‌باشد.

)کاربرد تابع puts کدام گزينه مي‌باشد؟
براي خواندن متغير رشته‌اي به کار مي‌رود.
براي چاپ اطلاعات در خروجي به کار مي‌رود.
براي چاپ اطلاعات رشته‌اي در خروجي به کار مي‌رود.    *
براي چاپ اطلاعات رشته‌اي در خروجي به کار مي‌رود ويک خط خالي ايجاد مي‌کند.

)کاربرد تابع strcmp کدام گزينه مي‌باشد؟
براي جستجوي رشته‌اي درون رشته ديگر به کار مي‌رود.
براي جستجوي يک کاراکتر درون يک رشته به کار مي‌رود.
براي جايگزيني دورشته به کار مي‌رود.
براي مقايسه دو رشته به کار مي‌رود و در صورت مشابه بودن عدد صفر را برمي‌گرداند.      *

فصل هشتم (اشاره‌گرها)

)متغير اشاره‌گر چه نوع متغيري است؟
متغيري است که آدرس متغير ديگري را در خود نگهداري مي‌کند.    *
متغيري است که به متغير ديگري اشاره مي‌کند.
متغيري است که براي نگهداري داده‌هاي مختلف, با حجم بالا به کار مي‌رود.

)کدام عملگر محتويات يک متغير اشاره‌گر را مشخص مي‌کند؟
عملگر *       *
عملگر &
عملگر &&

)کدام دستور محتويات جايي که متغير m به آن اشاره مي‌کند را در جايي که متغير n به آن
 اشاره مي‌کند قرار مي‌دهد؟
n=m;
n=*m;
*n=*m;       *
*m=*n;

)کدام تابع حافظه‌اي را از سيستم گرفته و آدرس آنرا در يک اشاره‌گر قرار مي‌دهد؟
تابع free
تابع malloc     *
تابع exit

فصل نهم (فايلها)

)در زبان c براي نگهداري اطلاعات به مدت طولاني از کدام مورد استفاد ميشود؟
آرايه 
اشاره‌گر
فايل (پرونده)       *
متغيرهاي معمولي

)فايلهايي که به صورت دودويي وکداسکي ذخيره مي‌شوند از کدام جهت
             با يکديگر متفاوت هستند؟
نحوه ذخيره شدن اطلاعات
تشخيص انتهاي فايل
تعيين ابتداي فايل
هر سه مورد      *
کليد Enter را فشار دهيد.

عبارت ali را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.
)فيلد شاخص چه نوع فيلدي است؟
فيلدي است که جهت فراخوني عناصر رکورد به کار مي‌رود.
فيلد کليدي است که فايلهاي ترتيبي براساس آن مرتب مي‌شوند.*

)براي ايجاد يک متغير از نوع فايل از کدام دستوراستفاده مي‌شود؟
 ;نام متغير اشاره‌گر *      FILE    *
; نام متغير اشاره‌گر        FILE 
; نام متغير اشاره‌گر *    file

)استفاده از mode ,r+b فايل را چگونه باز ميکند؟
خواندني و نوشتني
خواندني و نوشتني از نوع باينري     *
خواندني از نوع باينري 
نوشتني از نوع باينري

)کدام تابع تنها يک کاراکتر را درون فايل مي‌نويسد؟
تابع fprintf
تابع fputs
تابع putc    *

فصل دهم(ساختمانها)

)براي ذخيره متغيرها با انواع داده‌اي متفاوت تحت يک نام از کدام نوع داده‌اي استفاده مي‌شود؟
آرايه
ساختمان    *
متغيرهاي معمولي
فايل

)انتهاي يک ساختمان با کدام علامت مشخص ميشود؟
علامت } بسته
علامت (کاما),
علامت (سمي کالون);      *

)در صورتيکه عناصر ساختمان از نوع آرايه باشند, چگونه به عناصر آن دسترسي پيدا مي‌کنيم؟
با ذکرکردن نام آرايه
با ذکر کردن شاخص آرايه
با ذکر کردن نام آرايه و شماره انديس آرايه        *

)چگونه ميتوان يک متغير از نوع ساختمان را درون متغير ديگري از اين نوع قرار داد؟
با استفاده از تابع strcpy
بوسيله دستور انتساب(=)        *

)براي تعريف يک نوع داده‌اي جديد براساس انواع داده‌اي اصلي  زبان  cاز کدام 
کلمه کليدي استفاده مي‌شود؟
کلمه کليدي struct   
کلمه کليدي typedef       *
کلمه کليدي func

)چگونه به فيلدهاي هر رکورد دسترسي پيدا مي‌کنيم؟
با استفاده از عملگر:   (نام عنصر:نام ساختمان)
با استفاده از عملگرکاما ,   (نام عنصر, نام ساختمان)
با استفاده از عملگرنقطه .   (نام عنصر.نام ساختمان)        *

اگر عملگرهاي محاسباتي به همراه علامت= , به کار رود عملگرهايي بنام عملگرهاي ترکيبي ايجاد مي‌شود که در جدول زير اين عملگرها به همراه مثالي در مورد آنها آورده شده است:

T
عملگرناممثالعبارت رياضي
+ =انتساب جمع x += yx = x + y
- =انتساب تفريقx -= yx = x - y
* =انتساب ضربx *= yx = x * y
/ =انتساب تقسيمx /=yx = x/y
%=انتساب باقيمانده تقسيمx %= yx = x % y

عملگرهاي ديگري نيز وجود دارند که به عملگرهاي بيتي معروفند از اين عملگرها براي دستکاري بيتها استفاده ميشود. در جدول زير اين عملگرها را مشاهده ميکنيد. 
T
عملگرنام
& و (AND)
|يا (OR)
^ياي انحصاري (XOR)
~نقيض (Not)
>>شيفت به راست
<<شيفت به چپ

در جدول زير مي‌توانيد نحوه عملكرد عملگرهاي بيتي را مشاهده كنيد.
فصل اول(مقدمه, شيوه الگوريم نويسي
 وپياده سازي برنامه ها در محيط توربو C)

)زبان برنامه نويسي c جزء چه زبانهايي محسوب مي‌شود؟
زبانهاي سطح بالا
زبانهاي سطح پايين 
زبانهاي مياني   *

)آيا زبان c بين حروف کوچک و بزرگ تفاوت قائل مي‌شود؟
بله و تمام دستورات وکلمات کليدي را بايد با حروف کوچک نوشت.     *
خير و فرقي نمي‌کند که دستورات را با حروف بزرگ يا کوچک بنويسيم.

) اولين گام براي حل يک مسئله کدام مورد مي‌باشد؟
 طراحي الگوريتم    *
پياده سازي
برنامه نويسي
) براي انتساب مقدار  به چهارمين عنصر آرايه از کدام دستور استفاده ميکنيم؟
          K[]=;      *
K[]:=;
   K[]=;
 K[]:=;

همانطور که مشاهده مي‌کنيد در اين برنامه دو عدد از ورودي دريافت شده و سپس با استفاده از تابعي, به کمک متغيرهايي از نوع اشاره‌گر, حاصل جمع دو عدد محاسبه شده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

قبلاً آموختيد که چگونه مي‌توان دو متغير را به يکديگر نسبت داد و بوسيله دستور a=b, مقدار a را در b قرار داد. اکنون مي‌خواهيم روش انتساب دو اشاره‌گر به يکديگر را توضيح دهيم, در اينصورت بايد هر دو اشاره‌گر به يک محل از حافظه اشاره کنند. به دستورات زير توجه کنيد:
int   *s,*c ,a ,b ;                                                       
a= ;                                                                       
b= ;                                                                       
s=&a ;                                                                      
c=&b ;                                                                      
*s=*c ;                                                                      
توسط دستور s=&a آدرس محل ذخيره سازي متغير a در متغير s ذخيره ميشود. با اجراي دستور *s = *c هر دو متغير *c و *s به محتويات متغير a دسترسي دارند.

در اين برنامه نحوه انتساب اشاره‌گرها به يکديگر نشان داده شده است. در اين برنامه ابتدا آدرس متغير a در اشاره‌گر s قرار مي‌گيرد و سپس s به  c  نسبت داده‌ مي‌شود. اين عمل موجب مي‌شود تا s و c هر دو به a اشاره کنند.

در انتها نيز محتواي دو متغير s و c بصورت %p نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

همانطورکه مشاهده مي‌کنيد محتويات اشاره‌گر s و اشاره‌گر c برروي صفحه نمايش چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

علاوه بر اعمال انتساب و اعمال محاسباتي که بر روي  اشاره‌گرها عمل مي‌کند, مي‌توان دو اشاره‌گر را بوسيله عملگرهاي رابطه‌اي, با يکديگر مقايسه کرد به عنوان مثال در دستورت زير دو اشاره‌گر s  و s  با هم مقايسه شده‌اند. و اگر s به محل  حافظه اشاره کند و  s به محل  حافظه اشاره کند, شرط if ارزش نادرست پيدا مي‌کند:
int a,b,*s,*s ;                                                      
s=&a ;                                                                   
s=&b ;                                                                   
if   (s == s)                                                           
     …                                                                  
else                                                                          
     …

فصل دوم(انوع متغيرها)

- داده‌‌هاي نوع double : براي ذخيره داده‌هاي از نوع اعشاري که طولشان بيشتر از float است به کار مي‌رود. 
- داده هاي نوع void که تهي يا خالي ميباشند.
در جدول روبرو انواع داده‌ها و مقادير قابل قبول براي هر کدام از آنها نمايش داده شده است. 
T
نوعاندازه (بيت)بازه قابل قبول
Char- ... +
unsigned char ... 
signed char- ... +
Int - - ... +
unsigned int -  ... +
signed int - - ... +
short int- ... +
unsigned short int ... +
signed short int- ... +
long int- ... +
signed long int- ... +
unsigned int ... +
FloatE- ... E+
DoubleE- ... E+
long doubleE-... E+

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که‌توسط دو تابع printf() وscanf(), طول و عرض مستطيل را از ورودي خوانده و سپس مساحت و محيط مستطيل را محاسبه‌ کند و در صفحه نمايش چاپ کند.
gg;

مشاهده ميکنيد که در پارامتر اول تابع scanf دو عبارت %d وجود دارد. پس توسط اين دستور دو متغير عدد صحيح يعني پارامترهاي دوم و سوم خوانده ميشوند. پارامتر دوم آدرس متغير a يعني &a و پارامتر سوم آدر متغير b يعني عيارت &b ميباشد.
x
در خطوط بعدي برنامه محيط و مساحت محاسبه شده و در دو متغير ar و s ذخيره ميشوند. در انتها نيز با استفاده از يک دستور printf مقدار محيط و مساحت بر روي صفحه نمايش چاپ ميشوند. براي اجراي برنامه كليد  Ctrlرا پايين نگه‌ داشته و كليد F را فشار دهيد.

عدد  را به عنوان طول مستطيل وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را به عنوان عرض مستطيل وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

مشاهده ميکنيد که مساحت و محيط مستطيل بر روي صفحه چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد. تا به محيط برنامه‌‌‌‌‌‌‌نويسي بازگرديم.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که سه عدد را از ورودي دريافت‌کرده و ميانگين آنها را محاسبه نموده و در خروجي چاپ کند.

gg;

توسط اين برنامه ابتدا يک متن جهت ورود سه عدد به کاربر نمايش داده ميشود. سپس دستور scanf سه عدد صحيح را از ورودي دريافت ميکند و به ترتيب در سه متغير a، b و c ذخيره ميکند.
x
توسط خط مشخص شده سه متغير a، b و c جمع شده و سپس تقسيم بر سه ميشوند. حاصل توسط دستور (float) تبديل به نوع float شده و در متغير ave ذخيره ميشود. در ادامه نيز مقدار ميانگين بر روي صفحه نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl را پايين نگه‌ داشته و كليد F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

در اين برنامه وظيفه تمامي دستورات را ميدانيد. توجه کنيد که قسمتي که در کادر قرمز مشخص شده است معادل کد زير ميباشد.
a=a+b;
b=a-b;
a=a-b;
نتيجه انجام اين سه دستور تعويض دو مقدار a و b ميباشد.
x
براي اجراي برنامه كليد  Ctrlرا پايين نگه‌ داشته و كليد F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Scape  را  فشار دهيد.

عدد   را  وارد کنيد.

براي اجراي برنامه كليد  Ctrlرا پايين نگه‌ داشته و كليد F را فشار دهيد.

عدد  را  وارد کنيد.‌

کليد Enter  را  فشار دهيد.

همان‌طور که مشاهده مي‌کنيد  درجه فارنهايت معدل . درجه سلسيوس ميباشد.  روي دکمه Close کليک کنيد.

تعريف structure بوسيله کلمه کليدي struct و به صورت زير قابل تعريف است:
{                              <نام ساختمان>         struct
                                  عناصر ساختمان
} ;                                                                      
نام ساختمان از قانون نامگذاري براي تعريف متغيرها تبعيت مي‌کند. عناصر ساختمان متغيرهايي هستند که قسمتي از ساختمان مي‌باشند و همانند يک متغير معمولي بايد اسم و نوع هر کدام مشخص باشد.

در مثال زير يک ساختمان به نام student تعريف شده است که شامل نام،  شماره‌ دانشجويي و معدل دانشجويان يک کلاس ميباشد:
struct    student  {
    char  name[];                              
     int number;                                    
     float   average;                               
  } ;

struct    student  {
    char  name[];                              
     int number;                                    
     float   average;                               
   } ;                                                          
با توجه به کد فوق بصورت زير دو متغير به نام s و s از نوع ساختار student تعريف شده‌اند.
struct student s,s;

در دستور زير ساختار Student بدون نام تعريف شده و دو متغير به نامهاي s و s از اين نوع تعريف شده‌اند. البته ميتوانيد مانند قبل براي ساختار نيز اسم بگذاريد تا در دفعات بعدي نيز از آن استفاده کنيد.
struct      {                                                        
    char  name[];                                        
int number;                                              
float   average;                                        
} s,s;

گاهي نياز است که فيلدهاي يک ساختار خود نيز ساختار باشند. براي مثال در کد زير فيلد born در ساختار student از نوع ساختار date ميباشد.

struct     date {                                                       
       int    year;                                              
       int month;                                             
       int day;                                                  
} ;                                                                  
struct    student  {                                   
                char  name[];                              
int number;                                               
float   average;                                          
struct  date born;                                      
} ;

براي دسترسي به  يک   فيلد ساختار نام ساختار سپس کاراکتر نقطه و سپس نام فيلد نوشته ميشود. براي مثال در کد زير فيلد number مربوط به ساختار s برابر عدد  شده است.
s.number = ;

در صورتيکه عناصر ساختمان از نوع آرايه باشند, براي دسترسي به عناصر آن بايد نام انديس آرايه را ذکر نماييم. براي مثال در ساختار student که در زير مشاهده ميکنيد :
struct    student  {                                                   
       char  name[];                                  
        int number[];                                  
       int grade[];                                     
      }a,a; 
ميخواهيم به خانه شماره يک آرايه name در a دسترسي پيدا کنيم. براي اين کار از کد زير استفاده ميکنيم.
a.name[]

متغيرها براي ذخيره کردن داده‌هاي مختلف در حافظه ميباشند. متغير داراي يک نام است که با استفاده از آن نام به يک نقطه از حافظه اشاره ميشود. ممکن است در طول اجراي برنامه مقدار متغيرتغيير کند. براي نامگذاري متغيرها ترکيبي از حرو ف a تا z  يا A تا Z يا ارقام  تا   و علامت _ مورد استفاده قرار مي‌گيرد. نام متغير با هر طولي که تعريف شود تنها  کاراکتر اول آن مورد استفاده قرار مي‌گيرد. توجه داشته باشيد که اولين کاراکتر نام متغير نمي‌تواند با عدد شروع شود.

بدليل اينکه داده‌هاي مورد استفاده در برنامه داراي نوع مي‌باشند متغيرها نيز بايد نوع داشته باشند, و در صورتي که قبل از به کارگرفتن  متغيرها نوع آنها را تعيين نکنيم, در زبان C شناخته شده نيستند. در واقع تعريف نوع متغير را تعريف متغير مي‌گويند که ساختار آن به صورت زير مي‌باشد:
نام متغير    نوع داده;
براي مثال در دو خط کد زير متغير h از نوع char تعريف شده است. دو متغير m و n نيز از نوع int ميباشند.
char h;
int   m,n;

براي حركت به خط بعد كليد Enter  را فشار دهيد.

در ادامه عبارت int main()  را وارد مي‌کنيم.
) جستجو در آرايه‌هاي نامرتب به چه روش انجام ميشود؟
جستجوي ترتيبي    *
جستجوي دودويي
جستجو به طور نزولي
جستجو به طور صعودي

)آرايه ها از کدام لحاظ به دو دسته عمومي و محلي تقسيم مي‌شوند؟
از لحاظ طول عناصرشان
از لحاظ محل تعريفشان در برنامه    *
از لحاظ نحوه دسترسي به عناصرشان
به ياد داريد که در مقدار دهي ارجاعي در پارامترهاي تابع به جاي فرستان نام متغيرها, ‌آدرس آنها به تابع ارسال ميشود. در اين مواقع بدليل‌ اينکه آدرس متغيرها در اشاره‌گر قرار دارد, پارامترهاي تعريف تابع نيز بايد از نوع اشاره‌گر تعريف  شوند.

براي مثال در کد زير يک تابع به نام a تعريف شده است. پارامترهاي اين تابع دو اشاره‌گر از نوع integer هستند. در زمان فراخواني نيز مشاهده ميکنيد که بصورت a( &z, &x ) تابع a را فراخواني کرديم تا آدرسهاي دو متغير z و x به تابع a ارسال شود. با اين کار هر تغييري که در دو متغير m و n در تابع a انجام شود. بر روي دو متغير z و x نيز تاثير ميگذارد. زيرا در هنگام ارسال به تابع a آدرس دو متغير ارسال ميگردد و هر تغييري که بر روي متغيرهاي m و n اعمال شود چون در آدرسهاي موجود در m و n اعمال ميگردد، بر روي دو متغير z و x تاثير ميگذارد.

t
 int main()                                                 
{                                                                        
     int z,x ;                                                            
     a( &z , &x)                                                 
     printf("\n z=%d, x=%d",z,x) ;                     
}                                                                         
a(int   *m, int *n) ;                                           
{                                                                    
   *m=; *n=;                                                         
}

عملگر *, عملگري است که محتويات يک محل از حافظه را تعيين ميکند. عملگر& نيز, آدرس يک متغير را مشخص مي‌کند. براي مثال در دستور a=&b در متغير a آدرس متغير b ذخيره ميشود و در دستور c=*a در متغير c مقدار محلي از حافظه که در آدرس آن در متغير a ذخيره شده است (يعني متغير b) ذخيره ميگردد.

توجه کنيد که اگر اشاره‌گري را از نوعchar  تعريف کنيد بايد به متغيرهايي از نوع char اشاره کند. در غير اينصورت کامپايلر C خطايي اعلام نمي‌کند ولي ممکن است که برنامه به درستي اجرا نشود. در مثال زير دو متغير a و b از نوع int و اشاره‌گر d از نوع صحيح تعريف شده‌ است.
int  a,b ;                                                                   
int   *d ;

بر روي اشاره‌گرها مي‌توان عملياتهاي جمع، تفريق و ... را نيز انجام داد. مثلاً اگر d اشاره‌گري از نوع  int باشد که به محل  حافظه اشاره دارد d++ باعث مي‌شود  تا  d به عدد صحيح بعدي اشاره نمايد. حال ممکن است که در اين محل يک کاراکتر يا يک عدد اعشاري وجود داشته باشد. پس در نتيجه آدرس جديد داراي داده معتبري نميباشد.

در اين مثال با استفاده از تابع sum دو متغير a و b جمع شده و حاصل بر روي صفحه نمايش داده ميشود. براي اجراي اين برنامه دکمه CTRL+F را فشار دهيد.

کليد Enter را فشار دهيد.کليد ,  را فشار دهيد.

حرف v  را تايپ کنيد.

كليد ;  را فشار دهيد.
x
براي حرکت به خط بعدي كليد Enter  را فشار دهيد.

در ادامه براي تعريف دو متغير از نوع اعشاري کلمه کليدي float  راتايپ کنيد.

کليد Space  را فشار دهيد.

حرف m  را تايپ کنيد.

كليد =  را  فشار دهيد.

عدد . را به عنوان مقدار اوليه متغير m وارد کنيد.

کليد ,  را فشار دهيد.

متغيرها را ميتوان به هنگام تعريف نيز مقدار دهي کرد. در ادامه مي‌خواهيم  متغير تعريف کرده و آنها را به هنگام تعريف مقداردهي ‌نماييم.

همانطورکه گفته شد يك برنامه به زبان C از توابع مختلفي تشكيل مي‌شود که بايد در ابتداي برنامه عمل الصاق آن توابع به برنامه انجام شود در ادامه با استفاده از دستور include اين کار را انجام ميدهيم.

کليد Scape را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Scape را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد ميانگين سه عدد وارد شده محاسبه شده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

توجه کنيد که در اين برنامه چون هر سه عدد از نوع صحيح هستند, مجموع آنها نيز صحيح خواهد بود. سپس مجموع بر عدد  تقسيم مي‌شود و در متغير ave که براي نگهداري ميانگين مي‌باشد, ريخته مي‌شود. براي اينکه ميانگين به صورت اعشاري در خروجي چاپ شود بايد تبديل نوع صورت بپذيرد.  براي اين منظور قبل از عمل تقسيم,  نوع اعشاري  يعني float را داخل پرانتز قرار داديم. اين روش تبديل نوع را type casting گويند.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که دو متغير صحيح را از ورودي گرفته و محتويات آنها را بدون استفاده از متغيرکمکي تعويض کند و در خروجي نمايش دهد.
براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عبارت computer را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عبارت command را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد پيغامي مبني براينکه دو رشته با هم مساوي نيستند در خروجي چاپ شده و اولين کاراکتر مورد اختلاف که چهارمين کاراکتر مي‌باشد, بدست آمده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

مقداردهي به اشاره‌گرها دقيقا مشابه متغيرهاي معمولي است. اين عمل با علامت = انجام مي‌گيرد. در هنگام مقداردهي اشاره‌گرها, بايد دقت کرد تا انواع داده اي دو طرف علامت = از يک نوع داده‌اي باشند, زيرا در غير اينصورت نتيجه حاصل, نتيجه مورد نظر نخواهد بود.
 حذف

در اين برنامه متغير a از نوع عدد صحيح و p,p  وp از نوع اشاره‌گر تعريف شده‌اند.  سپس مقدار a برابر  قرار داده شده و آدرس آن در اشاره‌گر p قرار گرفته و به متغير اشاره‌گرp  نيز نسبت داده شده است. در پايان آدرس و محتواي هر يک از متغيرها نمايش داده مي‌شود. به همين صورت عبارت text در متغير p قرار گرفته است و در نهايت آدرس و محتويات هريک از متغيرها نمايش داده مي‌شود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد مقادير مورد نظر در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.
كليد ;  را فشار دهيد.

با اين کار متغيرb از نوع صحيح با مقدار اوليه   و متغيرهاي a و v از نوع صحيح بدون مقدار اوليه تعريف شده است. متغير mنيز از نوع اعشاري و با مقدار . و متغير  nاز نوع اعشاري بدون مقدار اوليه تعريف شده است. توجه کنيد که مقدار متغيرهايي که داراي مقدار اوليه نيست مشخص نيست که برابر با چه عددي ميباشند.
 
در ادامه ‌مي‌خواهيم توسط دستور انتساب به متغير v عدد  را اختصاص دهيم. براي حركت به خط بعد كليد Enter  را فشار دهيد.

حرف v را تايپ کنيد.

كليد =  را  فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

كليد ;  را فشار دهيد.

براي حرکت به خط بعدي كليد Enter  را فشار دهيد.

اکنون‌ مي‌خواهيم با استفاده از تابع scanf() يک عدد از کاربر دريافت کنيم و در متغيرn  قراردهيم. در بخش بعد به بررسي بيشتر تابع scanf() خواهيم پرداخت. در ادامه تابع scanf را وارد مي‌کنيم.
به‌طورکلي هدف از برنامه‌نويسي ورود داده‌هاي اوليه به کامپيوتر و تبديل آنها به اطلاعات مورد استفاده براي‌ کاربر مي‌باشد. بنابراين داده‌ها نقش مهمي در برنامه نويسي دارند در زبانC پنج نوع داده وجود دارد که به شرح آنها ميپردازيم:
- داده‌هاي نوع Char : براي ذخيره‌سازي 
داده هاي از نوع کاراکتر مانند : 'a'و 'p' به کار مي‌رود.
- داده‌هاي نوع int : براي ذخيره اعداد صحيح مانند:   به کار مي‌رود.
- داده‌هاي نوع float : براي ذخيره اعداد اعشاري مانند . به کار مي‌رود.

کليد Enter  را  فشار دهيد.

يکبار در خروجي محتويات دو متغير  a و b نمايش داده شده است. در خط بعد نيز محتويات دو متغير با هم عوض شده‌اند و در خروجي نشان داده شده است.  روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه مي‌خواهيم‌ با استفاده از توابعي که تاکنون آموختيد برنامه‌اي بنويسيم که درجه دماي هوا را برحسب فارنهايت گرفته و آنرا به درجه سلسيوس تبديل کند و در خروجي نمايش دهد. فرمول برابري درجه حرارت سلسيوس و فارنهايت بصورت زير است. 
                          (- فارنهايت)*(/) = سلسيوس
در ابتداي فصل با دو تابع printf() و scanf() آشنا شديد. در جداول مشاهده کرديد که ميتوانيد با استفاده از اين دو دستور کاراکترها را دريافت کنيد يا بر روي صفحه نمايش دهيد. در ادامه ميخواهيم توابع ديگري که در زبان c در اين زمينه قرار دارند را بررسي کنيم. 
در زبان C انواع مختلفي از ساختارهاي داده‌اي وجود دارند. متغيرهاي معمولي, آرايه‌ها و اشاره‌گرها 
نمونه‌اي از اين ساختارهاي داده‌اي ميباشند که عناصر هر يک از آنها تنها از يک نوع داده‌اي خاص مي‌باشند و مي‌توان از آنها براي نگهداري چند متغير با انواع داده‌اي مختلف استفاده نمود.

به عنوان مثال اگر بخواهيم اطلاعات مربوط به دانشجويان يک کلاس که شامل نام، شماره دانشجويي و نمرات دانشجويان مي‌باشد, نگهداري کنيم در هيچ کدام از ساختار داده‌هايي که قبلاً مطالعه نموده‌ايم, نمي‌توانيم ذخيره کنيم. در زبان C نوع خاص داده‌اي به نام ساختمان يا structure وجود دارد که اين امکان را مي‌دهد تا متغيرهايي با انواع داده‌اي متفاوت را تحت يک نام نگهداري کنيد.

ساختمان يا structure مجموعه‌اي از متغيرها است که نوع اين متغيرها مي‌تواند از انواع داده‌اي متفاوت يا مشابه باشد. بنابراين عنصر يک structure  مي‌تواند يک متغير معمولي از نوع عددي صحيح يا اعشاري, کاراکتري يا متغيري از نوع آرايه, اشاره‌گر يا حتي structure ديگري باشد. 
عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

در ادامه الگوريتم ديگري مينويسيم که دو عدد را از ورودي دريافت کند و بزرگترين مقسوم عليه مشترک آن را در خروجي چاپ کند. 
-شروع
-دو عدد را با عناوين  Aو Bاز ورودي دريافت کن. 
-اگر عدد  Aاز B کوچکتر است پس A را داخل متغير ديگري با نام C  قرار دهيد و سپس B را داخل A  قرار دهيد و بعد از آن عددي که داخلC  قرار گرفته را به متغير B   انتقال دهيد  .
- عدد A را بر B تقسيم کرده و باقيمانده آن را درون متغيري به نام T قرار دهيد .
-اگر عدد داخل T برابر صفر است پس B راچاپ کرده ودر غير اينصورت عدد داخل T  را به B منتقل نموده و سرانجام B را به A منتقل کنيد و مجددا به مرحله  برويد اين کار را تا زماني انجام دهيد که حاصل تقسيم A  برB  عدد صفر شود.
-پايان

برنامه(Program) در حقيقت مجموعه‌اي از دستور العمل‌ها است كه اجراي آنها ما را به يك هدف معين و مشخص ميرساند. براي نوشتن يك برنامه كه كامپيوتر قادر به اجراي آن باشد نياز به فراگيري زبانهاي برنامه‌نويسي داريم. در اين قسمت مي‌خواهيم به بررسي زبان برنامه‌نويسي  C بپردازيم.

دستوراتي كه در ادامه و فصل‌هاي بعدي بيان ميشوند در كامپايلرهاي بورلند C و توربو C قابل اجرا هستند. مي‌خواهيم در ادامه مقداري به بررسي محيط برنامه‌نويسي C بپردازيم. براي اين منظور مي‌بايست اين برنامه را اجراء كنيم. قبل از اجراي برنامه بايد برنامه را بر روي کامپيوترتان نصب نمائيد. براي اجراي برنامه روي دکمه Start کليک کنيد.

منوي فرعي All Programs را باز کنيد.
تابع fopen در فايل stdlio.h قرار دارد و فرم کلي آن به صورت زير است:
FILE  *fopen(char   *filename ,   *mode);           
در اين الگو, filename به رشته‌اي اشاره دارد که حاوي نام و آدرس فايل است. نام فايل ميتواند محل ايجاد فايل يا وجود فايل باشد که شامل نام درايو يا هر مسير موجود بر روي ديسک است. قسمت Mode مشخص مي‌کند که فايل چگونه بايد باز شود. مقاديري که مي‌توانند به جاي mode در تابع fopen قرار بگيرند, در جدول زير نوشته شده است. 
T
مقادير modeمفهوم
rفقط خواندني
wفقط نوشتني
aافزودن اطلاعات به پايان فايل
rbخواندن از نوع باينري
wbنوشتني بصورت باينري
 در اين برنامه تعدادي مقادير صحيح از ورودي خوانده شده, سپس توسط تابعي, کوچکترين عنصر آرايه تعيين گرديده و در خروجي نمايش داده ميشود.  شرط خروج از حلقه وارد شدن عدد صفر مي‌باشد. در اين برنامه پارامتر s مربوط به آرايه  و پارامتر a مربوط به تعداد عناصر آرايه است.

در اين برنامه آرايه s داراي  عنصر است و در هربار اجراي حلقه do…while يک واحد به متغير a افزوده ميشود. پس حداکثر  عدد ميتواند در اين برنامه وارد شود. توسط تابع minimum نيز کمترين مقدار شناسائي شده و به تابع فراخوان برگشت داده ميشود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.
فصل پنجم(توابع)

قبلا"  با  توابع  مختلفي  مانند: scanf و printf آشنا شديد. به‌ طور کلي اساس پيدايش زبان C استفاده از توابع متعدد مي‌باشد. در اين فصل مي‌خواهيم توابع و طرزکارشان را بررسي کنيم. همانطور که مي‌دانيد تمام برنامه‌ها از تابعي به نام main() تشکيل شده‌اند و ازآنجايي که همواره برنامه‌ها با اجراي دستورالعملهاي داخلmain() شروع‌ مي‌شوند, به آن تابع اصلي مي‌گويند.

از توابع براي جلوگيري از تکرار برنامه‌نويسي استفاده مي‌نماييم, اگر مجبور باشيم يک عمل چند بار در برنامه اجرا شود آن را بصورت تابع يکبار نوشته و در مواقع لزوم از اين تابع استفاده مي‌کنيم. همچنين مي‌توانيم از آن تابع در برنامه‌هاي ديگر نيز استفاده کنيم. بنابراين تابع مي‌تواند برنامه‌اي باشد که براي حل بخشي از مسئله به کار مي‌رود.

تعدادي از توابع, که در اکثر برنامه‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرند و کاربرد زيادي دارند, از قبل نوشته شده و به همراه کامپايلر C ارائه مي‌شود, که به اين توابع, توابع کتابخانه‌اي مي‌گويند, مثل توابع printf، cos و sin که به ترتيب براي چاپ بر روص صفحه نمايش، محاسبه سينوس و کسينوس زاويه‌اي به کار مي‌روند.

نکته ديگري که بايد به آن توجه کنيد اين است که با استفاده از توابع مي‌توان برنامه‌هاي‌ ساخت يافته‌اي نوشت که اعمال برنامه‌ها, توسط همين توابع انجام مي‌شوند. برنامه‌نويسي ساخت‌يافته باعث صرفه‌جويي در وقت مي‌شود و نيز اشکالزدايي اين نوع برنامه‌ها ساده‌تر است و قابليت خوانايي آنها نيز بيشتر است. زيرا که اگر برنامه اشکالي داشته باشد, تابعي که اين اشکال را در آن بوجود آورده است بررسي مي‌شود.

براي اينکه بتوانيم تابعي را پياده‌سازي کنيم ابتدا بايد بدانيم اين تابع در نهايت چه هدفي دارد و چه وظايفي را در برنامه بر عهده دارد و داراي چه ورودي و خروجيهايي است. هر تابع را در برنامه يکبار تعريف کرده (يعني بوسيله مجموعه‌اي از دستورات عملکردش را مشخص مي‌نماييم) و به هنگام نياز در قسمتي از برنامه آن را بوسيله نامش فراخواني مي‌نماييم. قانون نامگذاري توابع, از همان قانون نامگذاري براي متغيرها تبعيت مي‌کند. توابع را در برنامه هم ميتوان قبل و هم بعد از تابع اصلي main() نوشت.
 حذف
کليد Enter را فشار دهيد.

به عنوان نام اولين دانشجو, عبارت sara را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

به عنوان معدل اين دانشجو, عدد .را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

براي مقدار دادن به آرايه‌هاي دو بعدي از دو روش به صورت زير استفاده مي‌شود:
int    e[][] ={,,,,,,,} ;
int    e[][] ={{,,,} ,{,,,}} ;                       
اگر تعداد مقاديري که به آرايه اختصاص مي‌دهيم بيشتر از طول آن باشد, بقيه مقادير صفر مي‌شوند در مثال زيرa[]=  وa[]=  مي‌شود و مقادير عناصر a[] تا a[] برابر با صفر مي‌شوند:
int a[] = {,} ;

براي آرايه‌هاي بيشتر از دو بعد (n بعدي) بهتر است مقادير هر سطر را در يک جفت آکولاد قرار دهيد. در مثال زير يک آرايه سه بعدي مقدار دهي ميشود.
int   n[][][]={{{,,,},{,,,} , };                 
{{,,,},{,,,} , };                      
{{,,,},{,,,} };                      
در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که دو ماتريس (آرايه دو بعدي) را از ورودي خوانده, حاصلضرب آنها را در ماتريس ديگري قرار داده و در خروجي چاپ نمايد. 
ll;
نکته قابل توجه ديگر در مورد آرايه‌ها اين است که مي‌توان آنها را مانند متغيرهاي معمولي به تابع ارسال کرد. براي اين منظور بايد نام تابع را به عنوان آرگومان ذکر کرده و پارامتر معادل آرايه مي‌تواند به صورت آرايه‌اي با  طول مشخص يا با طول نامشخص تعريف شود.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که در آن به کمک يک آرايه يک بعدي که از آن به عنوان آرگومان تابع استفاده خواهد شد, معدل  دانشجو را از ورودي خوانده و در آرايه‌اي قرار داده و سپس مشخص کند که چه معدلي بيشتر از همه تکرار شده و دفعات تکرار آنرا نيز نمايش دهد.

در اين برنامه ابتدا بايد تعداد دفعات تکرار هر معدل محاسبه شود و با تعداد تکرار معدل قبلي مقايسه گردد. چنانچه معدل جديد, بيشتر از تکرار معدل قبلي باشد, تعداد تکرار اين عنصر, به عنوان بيشترين تکرار انتخاب شده و اين معدل نگهداري گردد. عناصر آرايه توسط يک حلقه for در برنامه اصلي خوانده شده و سپس توسط دستور f(a,n) آرايه و طول آن به عنوان پارامتر به تابع f منتقل مي‌شوند. براي مشاهده بقيه کد کليد Page down را فشار دهيد.

براي اجراي برنامه, کليد CTRL+F را فشار دهيد.

در ادامه پنج عدد را وارد ميکنيم.

کليدEnter  را فشار دهيد.
 در زبان C نوع خاصي براي متغيرهاي رشته‌اي وجود ندارد به همين دليل رشته‌ها در يک آرايه از نوع char قرار مي‌گيرند. و براي تعيين انتهاي رشته از کاراکتر تهي به صورت '\' استفاده مي‌شود. به عنوان مثال اگر رشته‌اي به صورت char  str[] تعريف شود, تنها از  کاراکتر مي‌توانيد استفاده نماييد. زيرا يک کاراکتر آخر آن شامل '\' مي‌باشد. بنابراين بايد طول رشته را يک واحد بيشتر از آنچه نياز داريد تعريف نماييد. در صورتي که بصورت دستي کاراکترهاي يک رشته را دستکاري کنيد و آخرين کاراکتر يک رشته را برابر '\' قرار ندهيد و بخواهيد رشته را بر روي صفحه مانيتور نمايش دهيد از محل آغاز رشته در حافظه کاراکترها بر روي صفحه نمايش داده ميشوند. نمايش کاراکترها تا جائي که در حافظه به کاراکتر '\' برسيم ادامه دارد!
 همه حذف

براي اجراي برنامه, دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را  وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter  را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد عددي که از همه بزرگتر است در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.
 
تابع maximum در اين مثال از نوع void تعريف شد. درنتيجه اين تابع هچ مقداري را به برنامه فراخوان ارسال نکرد. براي آنکه يک تابع بتواند به برنامه فراخوان مقداري را ارسال کند بايد نوع آن مقدار را در قسمت تعريف تابع تعيين کنيم و سپس با استفاده از يک دستور return مقدار مورد نظر را به برنامه اصلي ارسال کنيم.

براي مثال در اين برنامه ميتوانيم تابع maximum را بصورت زير تعريف کنيم:
int maximum ( int r, int r, int r)
در اين حالت نحوه صدا کردن تابع maximum در برنامه اصلي نيز بصورت زير خواهد بود. 
r = maximum(a,b,c)
در اين صورت مقدار متغير r در برنامه اصلي برابر بزرگترين عدد ميباشد.

در ادامه مي‌خواهيم با استفاده از دستور return برنامه‌اي بنويسيم که کاراکتري از ورودي دريافت کرده و آن را به حروف بزرگ تبديل نمايد و نتيجه را به تابع فراخوان برگرداند.  
uu;

در اين برنامه با استفاده از دستور getche يک کاراکتر از کاربر دريافت شده و بر روي صفحه نيز نوشته ميشود.  سپس با استفاده از يک دستور printf مقدار خروجي تابع مانند نحوه استفاده از يک متغير نمايش داده ميشود. در دستور printf با استفاده از %c مقدار تابع نمايش داده ميشود.

در قسمت مشخص شده با کادر قرمز کد تابع را مشاهده ميکنيد. در اين کد تابع از نوع char تعريف شده و يک پارامتر ورودي به نام hh از نوع char نيز دارد. در داخل تابع توسط يک دستور if بررسي ميشود که آيا کاراکتر وارد شده بين a و z ميباشد يا خير. در صورتي که بين اين دو کاراکتر باشد پس يک کاراکتر بصورت حروف کوچک وارد شده سپس در داخل دستور if مقدار کاراکتر وارد شده از عدد  کسر ميشود تا حروف کوچک به بزرگ تبديل شود.

در صورتي که به جدول کدهاي اسکي مراجعه کنيد مشاهده ميکنيد که کد حرف 'a' برابر   و کد حرف 'A' برابر  ميباشد. يعني فاصله بين حروف کوچک و بزرگ برابر  ميباشد. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

کاراکتر t را وارد کنيد.

در اين برنامه ابتدا فايل test.c براي نوشتن باز ميشود. چون در تابع fopen از w استفاده کرده‌ايم اگر اين فايل موجود نباشد به صورت خودکار ايجاد ميگردد. سپس در يک حلقه do…while کاربر توسط تابع getchar يک کاراکتر وارد ميکند و توسط تابع putc کاراکتر وارد شده در فايل نوشته ميشود. تا زماني که کاربر دکمه Enter را فشار ندهد اين حلقه ادامه دارد. در انتها نيز توسط تابع fclose فايل بسته ميشود. براي اجراي اين برنامه دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

عبارت interactive را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

اکنون عبارت interactive در فايل مورد نظر وارد شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

)کليه دستورات داخل تابع main بايد در بين کدام دو علامت قرار بگيرند؟
در بين دو علامت [  باز و ] بسته.
در بين دو علامت (  باز و ) بسته.
در بين دو علامت {  باز و } بسته.     *

فصل دوم(انواع متغيرها)

)داده‌هايي از نوع float براي ذخيره چه نوع مقاديري به کار مي‌روند.
براي ذخيره داده‌هاي کاراکتر به کار مي‌رود.
براي ذخيره داده‌هاي صحيح به کار مي‌رود.
براي ذخيره داده‌هاي اعشاري به کار مي‌رود.     *
براي ذخيره داده‌هاي اعشاري که با طول بيشتر به کار مي‌رود.

)حداکثر طولي که براي تعريف متغيرها مي‌توان به کاربرد چند کاراکتر مي‌باشد؟
 کاراکتر.   *
 کاراکتر. 
 کاراکتر.

براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

اکنون بايد تعيين کنيم که اطلاعات چند دانشجو را ميخواهيم وارد کنيم. عدد  را وارد کنيد.

در اين مرحله که n= است عبارت Level  بر روي صفحه نوشته ميشود.  اکنون نيز دوباره شرط n< برقرار است. پس يکبار ديگر تابع با مقدار n+ يعني سه فراخواني ميشود. اين بار n= است و عبارت Level  نمايش داده ميشود. چون دوباره شرط n< برقرار است دوباره تابع به ازاي عدد n+ يعني چهار فراخواني ميگردد. اين بار n= است و عبارت Level  نمايش داده ميشود. در اين مرحله ديگر شرط n< برقرار نميباشد زيرا n= است. پس کد داخل دستور if اجرا نشده و به خط بعد از آن ميريم. 
y
چون دستور داخل if اجرا نميشود و به خط بعدي ميرويم با استفاده از دستور printf عبارت LEVEL  بر روي صفحه نمايش داده ميشود. در اين زمان کار اين تابع به پايان رسيده است.  پس به محل فراخواني اين تابع برميگرديم. به ياد داريد که محل فراخواني اين تابع در داخل همين تابع با مقدار n= در داخل دستور if بود. پس اکنون با n= به خط بعد از دستور if ميرويم و عبارت LEVEL  بر روي صفحه نمايش داده ميشود.

به نرم افزار آموزش زبان برنامه نويسي C خوش آمديد. زبان C درسال توسط دنيس‌ريچي طراحي شد. علت نامگذاري C اين بود که بعد از زبان b طراحي شد. زبانهاي برنامه‌نويسي به سه دسته, زبانهاي سطح بالا, زبانهاي‌مياني و زبانهاي سطح‌پايين دسته‌بندي مي‌شوند, که زبان C جزء زبانهاي مياني مي‌باشد.

اگر بخواهيم ويژگي‌هاي زبان C را معرفي کنيم موارد ذيل حائزاهميت مي‌باشند:
فصل هشتم (اشاره‌گرها)

تمامي متغيرهاي مورد استفاده در زبان C در حافظه اصلي کامپيوتر نگهداري

شکل کلي تعريف يک متغير که بتواند يک اشاره‌گر را در خود ذخيره کند بصورت زير است:
;                                                نام‌متغير *    نوع
در دو خط زير دو مثال مشاهده ميکنيد:
char   *ch ;                                                       
int    *p ;
توسط خط اول يک متغير به نام ch از نوع اشاره‌گر به يک متغير از نوع کاراکتر تعريف شده است. توسط خط دوم يک متغير به نام p از نوع اشاره‌گر به يک متغير از نوع عدد صحيح تعريف شده است.

كليد Enter  را فشار دهيد.

كليد{   را فشار دهيد. (کليد shift+[)

كليد Enter  را فشار دهيد.

دو بارکليد  Space را  فشار دهيد.

براي تعريف سه متغيرa، b و v از نوع صحيح و مقداردهي دو متغيرa و b در ادامه کلمه کليدي int را تايپ کنيد.

کليد Space  را فشار دهيد.

مشاهده ميکنيد که با فشردن کليد space کلمه کليدي int بصورت درشت نمايش داده ميشود اين نشان دهنده اين است که کلمه int را به درستي تايپ کرده‌ايد و يک کلمه کليدي ميباشد. حرف a را بعنوان نام متغير وارد کنيد.

کليد , را  فشار دهيد. تا نام يک متغير ديگر را نيز وارد کنيم.

حرف b را تايپ کنيد.

كليد =  را  فشار دهيد تا متغير b را مقدار دهي اوليه کنيم.

عدد  را وارد کنيد.

براي تست شرطهاي متعدد مي‌توان از دستور if به صورت تودرتو استفاده کرد. اينکار باعث طولاني‌تر شدن برنامه مي‌شود و همچنيم از خوانايي برنامه نيز مي‌کاهد. بنابراين مي‌توان با استفاده از اضافه کردن يک else به دستورif , به جاي استفاده از if هاي تودرتو,‌ خوانايي برنامه را بالا برد‌.

در اين‌ برنامه يک عدد از ورودي دريافت مي‌شود, سپس عبارت m=a% محاسبه ميشود. پس محتواي m باقيمانده حاصل تقسيم a بر عدد دو ميباشد. سپس توسط يک دستور if بررسي ميشود که اين باقيمانده يعني متغير m برابر صفر است يا خير. اگر برابر صفر باشد پيغام اين عدد زوج است و در غير اين صورت پيغام فرد بودن عدد نمايش داده ميشود.
dd;

براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.براي کار با فايلها نياز به استفاده از فايل stdio.h مي‌باشد. يک پرونده داده‌اي قبل از ايجاد يا پردازش بايد باز گردد. بازکردن  فايل باعث ارتباط با پرونده داده‌اي مي‌شود.

پرونده‌هاي داده‌اي از نظر خواندن و نوشتن  اطلاعات داراي سه نوع مي‌باشند.
-پرونده‌هاي فقط خواندني که فقط قابل خواندن مي‌باشند و نمي‌توان  در اين نوع از فايلها نوشت.
 - پرونده‌هاي فقط نوشتني که فقط قابل نوشتن هستند و نمي‌توان از آنها خواند.
- پرونده‌هاي خواندني/ نوشتني که هم مي‌توان در آنها نوشت و هم خواند.

براي باز کردن يک فايل از تابع fopen() استفاده ميکنيم. در هنگام باز نمودن يک فايل بايد نام فايل, نحوه ذخيره سازي داده و نحوه خواندن و نوشتن تعيين گردد.

abافزودن اطلاعات به پايان فايل باينري
r+(r+t)خواندني و نوشتني
w+(w+t)خواندني و نوشتني
a+(a+t)خواندني و نوشتني
r+bخواندن و نوشتن از نوع باينري
w+bخواندن و نوشتن از نوع باينري
a+bخواندن و نوشتن از نوع باينري

توسط خط اول دستور زير يک اشاره‌گر از نوع فايل تعريف ميشود. سپس توسط خط بعدي فايلي به نام و آدرس c:\text.enc باز ميشود. توسط پارامتر دوم تابع fopen يعني w تعيين شده است که اين فايل فقط نوشتني است. يعني ميخواهيم در ادامه بر روي اين فايل بنويسيم.
FILE    *fp;                                                          
fp = fopen("c:\test.enc","w");                            
تابع fopen بعد از اجرا بعنوان خروجي يک اشاره‌گر به فايل مورد نظر توليد ميکند که در متغير fp ذخيره ميگردد. در صورتي که کار تابع fopen با موفقيت انجام نشود, مقدارnull توسط تابع برگردانده مي‌شود.

پس براي اينکه مطمئن شويم فايل با موفقيت باز شده است از يک دستور if استفاده ميکنيم تا محتواي خروجي تابع fopen برابر null نيباشد.
fp= fopen("c:\test.enc","w");
if (fp == null)  {      
       printf("\ncan not open file!"); 
       exit(); 
}                                                                        
در برنامه فوق بعد از باز کردن فايل بررسي ميشود که اگر مقدار fp برابر null باشد يک پيغام خطا نمايش داده شده و برنامه خاتمه يابد ميدانيد که برنامه فوق را ميتوانيم بصورت زير نيز بنويسيم.
if ((fp= fopen("c:\test.enc","w")) == null) {      
       printf("\ncan not open file!"); 
       exit(); 
}

براي بستن يک فايل از تابع fclose() استفاده مي‌شود که فرم کلي آن به صورت زير است:
int     fclose (FILE     *filename);                          
     در الگوي  فوق, filename به نام فايلي اشاره دارد که ميخواهيم توسط تابع fclose() بسته شود. به عنوان مثال, دستور fclose(pt);  فايلي که pt  به آن اشاره مي‌کند را مي‌بندد. اگر چندين فايل باز باشند مي‌توان همه آنها را با استفاده از تابع fcloseall بست.
fcloseall();

براي نوشتن در يک فايل سه تابع putc() , fputs() و fprintf() موجود هستند. همينطور براي خواندن يک فايل ميتوانيد از توابع getc(), fgets() و fscanf() استفاده کنيد. هر يک از توابع فوق, نوع خاصي از انواع داده‌اي را درون فايل مي‌نويسد يا از آن مي‌خوانند.

تابع putc() تنها يک کاراکتر را درون فايل مي‌نويسد. شکل کلي اين تابع به صورت زير است:
               ; (اشاره‌گر فايل , کاراکتر موردنظر)    putc
 در الگوي فوق در قسمت اول کاراکتري که بايد در فايل نوشته شود و در قسمت بعدي نام اشاره‌گري که به فايل اشاره ميکند وارد ميشود.

در صورتي كه در زمان خواندن فايل به انتهاي فايل برسيم تابع getc يا fgetc مقدار ثابت EOF (End Of File) را برمي‌گردانند. لذا در هنگام خواندن داده‌ها از فايل متني مي‌توان آنقدر به عمل خواندن ادامه داد تا اينكه كاراكتر خوانده شده برابر با EOF شود. البته با استفاده از تابع feof مي‌توان بررسي كرد كه اشاره‌گر فايل به انتهاي فايل رسيده است يا خير. در صورتي که در انتهاي فايل باشيم خروجي اين تابع يک و در غير اين صورت برابر صفر است.
int feof (FILE * fp);

اكنون مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم كه كاراكترهايي را از ورودي خوانده و در يك فايل متني قرار دهد و زماني كه كاربر كاراكتر $ را وارد كرد برنامه به پايان برسد. سپس داده‌هاي موجود در اين فايل را خوانده و به فايل ديگري منتقل ميکنيم.
pp;

در اين برنامه ss كاراكتر ورودي و a وp  دو اشاره‌گر به فايل‌ مي‌باشند. در اين برنامه ابتدا اشاره‌گرهاي a و p از نوع FILE تعريف شده‌اند. سپس فايلي بنام test.dat كه يك فايل متني مي‌باشد باز و در صورت عدم وجود ايجاد مي‌شود. توسط ساختار شرطي if تست مي‌شود كه آيا اين فايل باز شده است يا خير. در صورت باز شدن توسط يك حلقه do...while رشته‌اي به صورت كاراكتر به كاراكتر از کاربر خوانده شد و بوسيله تابع putc( ) در فايل test.dat نوشته مي‌شود. سپس توسط دستور fclose( ) فايل بسته مي‌شود.

در ادامه فايل ديگري از نوع متني با نام output.dat باز مي‌كنيم و توسط ساختار شرطي if تست مي‌شود كه آيا اين فايل باز شده است يا خير. در صورت باز شدن فايل دوباره فايل test.dat باز ميشود. براي مشاهده بقيه کد کليد PageDown را فشار دهيد.

بوسيله يك حلقه تكرار while كاراكترها بوسيله تابع getc از فايل test.dat خوانده شده و بوسيله تابع putc در فايل output.dat نوشته مي‌شود اين حلقه تا زماني که ss برابر EOF نباشد ادامه پيدا ميکند.  در انتها نيز با استفاده از دو دستور fclose دو فايل باز شده بسته ميشوند. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

در ادامه عبارت Eniac Multimedia را وارد مي‌كنيم.

براي مشخص نمودن پايان رشته کاراکتر $ را وارد کنيد. (Shift+)

كليد Enter را فشار دهيد.

اکنون‌ متن داخل فايل test.dat به فايل output.dat انتقال يافته است. روي دکمه Close کليک کنيد.

همانطور که گفته شد براي نوشتن يک رشته‌ در فايل از تابع fputs استفاده مي‌شود. شکل کلي اين تابع به صورت زير است:
                              ; (اشاره‌گر فايل , رشته)fputs

به مثال زير توجه کنيد:
fputs(s , fp );                  
در اين مثال s يک رشته‌اي است که بايد در فايل نوشته شود و fp نيز به فايلي که بايد در آن نوشته شود اشاره دارد.

از تابع fgets براي نوشتن در فايل استفاده ميشود. شکل کلي اين دستور به صورت زير است:
;   (متغير اشاره‌گر, طول‌رشته ,متغير رشته‌اي)fgets

به مثال زير توجه کنيد:
fgets(s , i , fp );                       
در اين دستور i طول رشته‌اي است که بايد از فايل خوانده شود. نحوه کارکرد تابع fgets به اين صورت است که  از ابتداي فايل شروع به خواندن مي‌کند تا به انتهاي يک خط برسد يا رشته‌اي به طول i کاراکتر را از فايل بخواند. برخلاف تابع gets(), درتابع fgets() کاراکتري که انتهاي خط را مشخص مي‌کند در رشته‌اي خواهد بود که اين تابع از فايل مي‌خواند.

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که رشته‌هايي را از صفحه کليد خوانده و در يک فايل قرار دهد. براي خاتمه دادن به برنامه کافي است به جاي رشته کليد Enter فشار داده شود.

در اين برنامه از آنجايي که تابع gets کاراکتري که پايان خط را مشخص مي‌کند به رشته اضافه نمي‌کند, در حين نوشتن بر روي فايل, اين کاراکتر به رشته خوانده شده توسط دستور strcat اضافه مي‌شود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

در ادامه عبارت In the name of god را وارد مي‌کنيم.

كليد Enter را فشار دهيد.

دوباره كليد Enter را فشار دهيد. تا تعيين کنيم که ديگر نمويخواهيم رشته‌اي را به فايل اضافه کنيم.

روي دکمه Close کليک کنيد.

اگر اطلاعاتي که در فايل نوشته مي‌شوند يا از آن خوانده مي‌شوند, از نوع داده‌اي خاصي باشند, بايد براي ورود و خروج اطلاعات از فايل, از توابع fprintf و fscanf استفاده شود. شکل کلي اين دو تابع به صورت زير است:  
;    (متغير," کاراکترهاي کنترلي" ,اشاره‌گر فايل)fprintf
;   (متغير," کاراکترهاي کنترلي" , اشاره‌گر فايل)fscanf
همانطور که مشاهده ميکنيد روش کار اين دو تابع همانند printf و scanf است با اين تفاوت که يک پارامتر اشاره‌گر فايل در ابتدا اضافه ميشود.

در اين برنامه ابتدا فايل test.c هم براي خواندن و هم براي نوشتن ايجاد شده است, سپس عدد  در فايل نوشته شده سپس يک عدد از فايل خوانده ميشود. براي اجراي برنامه دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

روي دکمه Close کليک کنيد.

در بسياري از موارد فايلها شامل بلوک‌هايي از اطلاعات و از انواع داده‌اي پيچيده مانند آرايه و رکوردها مي‌باشند, در چنين مواردي بهتر است بجاي خواندن و نوشتن هر يک از عناصر, کل بلوک از فايل خوانده شده يا در آن نوشته شود. در زبان C دو تابع fread و fwrite براي خواندن و نوشتن تعريف شده‌اند.

براي نوشتن يک بلوک اطلاعاتي مانند رکورد يا structure (که در فصل آينده راجع به آن توضيح خواهيم داد) از تابع fwrite استفاده مي‌شود. شکل کلي استفاده از اين تابع به صورت زير است:
         ;(طول داده, تعداد عناصر , اشاره‌گر فايل , بلوک اطلاعاتي)fwrite
به همين صورت تابع fread() براي خواندن يک بلوک اطلاعاتي از فايل به کار مي‌رود. شکل کلي اين تابع به صورت زير مي‌باشد:
       ;(طول داده‌اي, تعداد عناصر, اشاره‌گر فايل, بلوک اطلاعاتي  )fread
بلوک اطلاعاتي متغيري از يک نوع داده‌اي که در فايل نوشته شده يا خوانده شده ميباشد. هر يک از انواع داده‌اي, داراي طول مشخصي مي‌باشند. طول نوع داده‌اي در هنگام نوشتن در فايل و خواندن از فايل و همچنين تعداد عناصري که نوشته يا خوانده مي‌شوند بايد مشخص گردند.

عبارت sara را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عبارت amir را وارد کنيد.

کليد  Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد پيغامي مبني براينکه اين دو رشته با يکديگر برابر نيستند در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

توجه کنيد که تابع strcmp() ازطريق فراخواني ch() به صورت زير,  اجرا مي‌شود:
ch(c,c,strcmp); 
ممکن است فراخواني توابع از طريق آدرس, کمي دشوار به نظر آيد, اما اين روش, در نوشتن کامپايلرها و Parserها کاربرد زيادي دارد.

ميتوانيد يک قسمت از حافظه را به يک متغير تخصيص دهيد و زماني که ديگر به متغير احتياج نداشتيد مي‌توان آن محل از حافظه را آزاد کرد و به سيستم تحويل داد. اين محلهاي حافظه در واقع متغيرهايي بدون نام هستند که متغيرهاي پويا  ناميده مي‌شوند, زيرا در زمان اجراي برنامه توسط برنامه‌نويس ايجاد شده و پس  از آن  از  بين مي‌روند.

تابع malloc حافظه‌اي را از سيستم گرفته و آدرس آنرا در اشاره‌گر قرار مي‌دهد. اين تابع در فايل stdlib.h قرار دارد و شکل کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
(size) ;                        malloc (نوع) = اشاره‌گر

در دستور زير s اشاره‌گري از نوع صحيح مي‌باشد که حافظه‌اي به اندازه sizeof(int) يعني اندازه يک int در حافظه را از سيستم گرفته و آدرس آنرا در s قرار مي‌دهد. عبارت (int *) که قبل از تابع malloc()  وارد شده است جهت تبديل نوع (type casting)  است.  يعني ميخواهيم خروجي تابع malloc(sizeof(int)) يک اشاره‌گر از نوع int باشد.
int    *s ;                                                                    
S = (int *)  malloc(sizeof(int)) ;

براي برگرداندن حافظه تخصيص يافته از تابع free() استفاده مي‌شود. اين تابع نيز در فايل stdlib.h قرار دارد و شکل کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
 ;                                              (اشاره گر)  free
به دستور زير توجه کنيد در اين مثال حافظه‌اي که تخصيص يافته است و آدرسش در s قرار دارد, به سيستم برگشت داده ميشود.
free(s) ;

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که از طريق تخصيص حافظه پويا, دو مقدار را از ورودي گرفته و مجموع مربعات آنها را محاسبه نموده و در خروجي نمايش دهد. 
bb;

در برنامه بايد تست کرد که آيا حافظه بوسيله  تابع malloc تخصيص يافته است يا خير. در صورتي که حافظه تخصيص نيافته باشد, مقدار null در اشاره‌گر قرار مي‌گيرد. بنابراين اگر اين مقدار برگردانده شود برنامه با تابع exit() خاتمه مي‌يابد. زيرا کامپيوتر داراي حافظه مورد نياز اين برنامه نميباشد. وظيفه اصلي تابع exit خاتمه دادن به برنامه است که در فايل stdlib.h قرار دارد.

به عنوان مثال رشته اعداد زير را در نظر بگيريد:
, ,                                                                       
در مرحله اول مقايسه ارقام اين رشته به اينصورت مي‌باشد که بزرگترين عنصر به انتهاي آرايه رفته و در مرحله بعد اين عنصر کنار گذاشته مي‌شود. بنابراين يک واحد از طول آرايه کاسته مي‌شود و به همين صورت کل رشته اعداد مرتب ميشود.

حرف a را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

حرف d را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

حرف y را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

کليد Shift +  را فشار دهيد تا کاراکتر  #را وارد شود.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد با وارد کردن کاراکتر # از حلقه خارج شده و برنامه خاتمه ميابد. روي دکمه Close کليک کنيد.
 
اگر با زبان پاسکال آشنا باشيد, تشخيص خواهيد داد که دستور switch  بسيار شبيه دستور case در زبان پاسکال مي‌باشد. با اين تفاوت که دردستور switch اگر مي‌خواهيد تنها دستور برچسب اجرا گردد, نياز داريد که از دستور break استفاده نماييد. توجه کنيد که عبارتي که در جلوي دستور switch قرار ميگيرد ميتواند کاراکتر نيز باشد.
 حذف

ممکن است فکر کنيد که چه زماني بايد از ساختار  if else و چه زماني بايد از ساختار   switch استفاده نماييد. گاهي شما نمي‌توانيد از ساختار switch استفاده‌ نماييد, زيرا انتخاب شما بر اساس ارزيابي متغير يا عبارتي از نوع float صورت مي‌پذيرد.

اگر متغيري بين يک محدوده قرار گرفته باشد, باز هم نمي‌توانيد از يک switch استفاده نماييد. براي مثال, نوشتن شکل زير ساده است:
If  (n< && n>)                                           
ولي براي انجام اين دستور بوسيله switch بايد برچسب‌هايي براي هر n  قرار دهيد. يعني بايد تمامي اعداد بين  تا  مشخص شوند.

به دو دستور if و switch زير توجه کنيد. اين دو دستور با هم برابر هستند.

If (s='%' || s='#') then
     printf ("% or #");

switch (s){
     case '%' :
     case '#' :
            printf ("% or #");
})تابع printf در کدام فايل وجود دارد؟
فايل سرآيند <stdio.h>        * 
فايل سرآيند    <conio.h>
فايل سرآيند   <string.h>
)براي اينکه برنامه به سيستم عامل عدد صفر را ارسال کند از کدام دستور در انتهاي برنامه استفاده کنيم؟
return ;
return ;      *
return ;

حرفn   را تايپ کنيد.

با استفاده از دستور const ميتوانيم ثابتهاي مورد نظر را تعريف کنيم. ساختار کلي تعريف ثابتها بصورت زير ميباشد.
const مقدار  =  نام ثابت   نوع داده ;
در ساختاربالا نوع داده, يکي از انواعي که در قسمت متغيرها بررسي کرديم نوشته ميشود. نام ثابت از همان قانون نامگذاري متغيرها استفاده مي‌کند. مقدار ثابت بعد از علامت = قرار مي‌گيرد. براي تعريف ثابت در برنامه کليد Enter را فشار دهيد تا به خط بعدي برويم.

کلمه کليدي const را تايپ کنيد.

کليد  Space را فشار دهيد.

در ادامه نوع float را وارد ميکنيم.

کليد  Space را فشار دهيد.

اکنون بايد نام ثابت را وارد کنيم. عبارت pi را تايپ کنيد.

كليد = را  فشار دهيد تا مقدار ثابت را وارد کنيم.

عدد . را وارد کنيد.

در اين قطعه برنامه ثابتي با نام pi  از نوع float با مقدار . تعريف شده است. براي مثال در اين برنامه در صورتي که بخواهيم مساحت و محيط دايره را محاسبه کنيم لازم نيست که هر بار عدد . را وارد کنيم. بلکه از ثابت pi استفاده ميکنيم. در اين حالت اگر بخواهيم دقت محاسبه را بالا ببريم لازم نيست که تمامي خطوط را تغيير دهيم بلکه فقط مقدار ثابت را از . ميتوانيم به . تغيير دهيم.

بوسيله عملگرها اعمال خاصي بر روي يک يا دو مقدار صورت مي‌گيرد. به اين مقادير عملوند 
مي‌گويند به عنوان مثال در عبارت b-, عدد و متغير b عملوندهاي عملگر - مي‌باشند. عملگرها به چهار دسته محاسباتي, منطقي, رابطه‌اي و عملگرهاي بيتي تقسيم مي‌شوند.
X
به عملگرهايي که اعمال رياضي (+، -، * و /) را بر روي عملوندها يشان انجام ميدهند, عملگرهاي محاسباتي مي‌گويند. از ديگر عملگرهاي محاسباتي عملگر افزايش (++) مي‌باشد که يک واحد به عملوندش اضافه مي‌کند و نتيجه را  در آن عملوند قرار مي‌دهد. عملگر کاهش (--) درست عکس عملگر افزايش, عمل ميکند, و يک واحد از عملوندش کم 
مي‌کند. عملگر ديگر عملگر % است که باقيمانده تقسيم را نمايش مي‌دهد.

به مثال زير توجه کنيد.
int  s=, c=;                                                         
s++;                                                                         
--c;                                                                           
در مثال بالا دستور s++; يک واحد به s اضافه مي‌کند و مقدار آن برابر با  مي‌شود. در خط بعدي دستور--c ,يک واحد از مقدارمتغير c مي‌کاهد. دقت کنيد که در اين نوع دستورات چه عملوند قبل از عملگر و چه بعد از آن باشد هيچ فرقي در عملکرد دستورات‌ ندارد. ولي در شرايط ديگري محل قرارگيري مهم ميباشد.‌ در جدول زير تمام عملگرهاي محاسباتي به همراه يک مثال نمايش داده شده‌اند.

T
عملگرناممثال
-تفريق  يا منهاي يكانيX - y يا -x
+جمعx + y
*ضربx * y
/تقسيمx / y
%باقيمانده تقسيمx % y
- -كاهشx - -  يا  -- x
+ +افزايشx++  يا ++x

ترکيبي از متغيرها, ثابتها و عملگرها عبارات را تشکيل مي‌دهند. به عنوان مثال x+y يک عبارت محاسباتي مي‌باشد. اگر عملگرهاي افزايش و کاهش در عبارت بعد از عملوند باشند مقدارشان تغييري نمي‌کند و مقدار فعلي عملوند مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

در صورتي که يک عبارت داراي چندين عملگر باشد عملگرها به ترتيب تقدمشان اجرا مي‌شوند. در جدول زير تقدم عملگرها به ترتيب از بالا به پايين نشان داده شده است. بعضي عملگرها از نظر حق تقدم در يک سطح ميباشند. براي مثال عملگرهاي ضرب و تقسيم در يک سطح قرار دارند.

T
++ --‌
- (منهاي يكاني)
*  / %‌
+ -‌

به عملگرهايي که بين دو عملوند رابطه برقرار مي‌کنند، عملگرهاي رابطه‌اي مي‌‌گويند که عبارتند از:(<, <=, >, >=, ==,!= ) که به ترتيب به ‌معني کوچکتر, کوچکترمساوي, بزرگتر، بزرگترمساوي,  متساوي و نامتساوي مي‌باشند. در مثال زير بررسي ميشود که آيا s مساوي b  مي‌باشد. يا خير.
s==b;

عملگرهايي که بر روي عبارات منطقي به کار مي‌روند عملگرهاي منطقي مي‌باشند. عبارات منطقي داراي‌ دو ارزش درست (غيرصفر) و نادرست (صفر) مي‌باشند. عملگرهاي منطقي عبارتند از :
-عملگر ! (نقيض) : وقتي درست است که عملوند آن داراي ارزش نادرست باشد.
-عملگر&& (و) : زماني درست است که هر دو عملوند آن داراي ارزش درست باشد.
-عملگر|| (يا) : زماني درست است که يکي از عملوندهاي آن داراي ارزش درست باشد. در جدول روبرو تقدم عملگرهاي منطقي  و رابطه‌اي از بالا به پايين به ترتيب اولويت نمايش داده شده است.

T
!
>    >=   <   <=
==    !=
&&
| |
 
T

xyx & yx | yx ^ y~x

عملگرهاي شيفت, وقتي که بر روي عملوندي عمل کنند بيتهاي آن را به راست يا چپ حرکت مي‌دهند. شکل کلي ساختار اين عملگرها به صورت زير است:
                                           تعداد شيفت  >>  متغير
                                           تعداد شيفت  << متغير
در اين دستورات متغير به تعداد مشخص شده در قسمت تعداد شيفت بايد به سمت راست (خط اول) يا چپ (خط دوم) شيفت داده شود.

عملگر? براي ارزيابي درستي يا نادرستي يک عبارت به کار مي‌رود.
              عبارت  :  عبارت   ?   عبارت  =  متغير
اگر عبارت داراي ارزش درست باشد نتيجه عبارت محاسبه شده و در متغير قرار مي‌گيرد و اگر داراي ارزش نادرست باشد مقدار عبارت محاسبه شده و در متغير قرار مي‌گيرد. براي مثال دستور زير را در نظر بگيريد:
int m,n;                                                                       
m = ;                                                                         
 
n = m+ >   ?  m-  :  m- ;                                          
 در اين مثال مقدار عبارت m+> محاسبه مي‌شود چنانچه m+ از  بزرگتر باشد, مقدار عبارت m- محاسبه شده و در در متغير n قرار ميگيرد و اگر مقدار m+ از  کوچکتر باشد يا مساوي  باشد, عبارت سوم يعني m- محاسبه شده و حاصل در متغير n ذخيره ميشود.

با استفاده از عملگر کاما مي‌توان چند عمل را در يک دستور قرار دارد. به طوري که ابتدا عبارت سمت چپ محاسبه شده و سپس عبارت بعدي محاسبه گردد در ضمن اينکه  مي‌تواند از نتيجه بدست آمده در عبارت اول در محاسبه عبارت دوم استفاده کرد. شکل کلي روش استفاده از عملگر کاما بصورت زير است:
;                    <عبارت > , <عبارت >  =  متغير
به مثال زير توجه کنيد:
int v,c;
c  = ( v= , v* %  ); 
در اين مثال مقدار  در متغير v قرار گرفته و سپس مقدار متغير v در  ضرب شده و در نهايت باقي مانده بر عدد  محاسبه مي‌شود و در متغير c قرار مي‌گيرد. در اين مثال چون (* و  %) در يک تقدم مکاني قرار دارند عبارت از چپ به راست محاسبه ميشود يعني ابتدا * و سپس % محاسبه مي‌شود.

توسط عملگر sizeofمي‌توانيم مقدار فضايي که يک متغير يا يک نوع داده برحسب بايت از حافظه را اشغال ميکند، محاسبه نماييم. شکل کلي اين دستور به صورت زير است: 
                                                        ; متغير   sizeof
                                                ; (نوع داده)   sizeof
به مثال زير توجه کنيد:
int a , b , c ;
a = sizeof  b;
c =sizeof (double); 
در اين مثال ابتدا مقدار فضاي اشغال شده توسط متغير b محاسبه شده و در a قرار ميگيرد. سپس طول نوع double محاسبه مي‌شود و در c قرار مي‌گيرد.

آخرين عملگر مورد بحث عملگر ( و ) مي‌باشد. هر عملگري داخل دو علامت ( و ) قرار بگيرد تقدم بالاتري نسبت به عملگرهاي ديگر پيدا مي‌کند. به عنوان مثال در عبارت زير ابتدا + محاسبه شده و سپس حاصل آن در عدد  ضرب مي‌شود, در صورتي که اگر عملگر پرانتز نبود (*+) ابتدا  در  ضرب شده و سپس حاصل آن  با عدد  جمع مي‌شد که نتيجه بدست آمده در دو حالت کاملاً با يکديگر متفاوت مي‌باشد.
E=*(+);

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي ابن بخش بر روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

در اين برنامه s و s به ترتيب حاوي آدرس متغيرهاي a و b ميباشند. سپس مقدار s و s نمايش داده ميشود. در ادامه مقدار s دو واحد و مقدار s يک واحد افزايش داده شده است و دوباره دومتغير s و s بر روي صفحه نمايش داده ميشوند. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را را فشار دهيد.

در اين برنامه خروجي نشان مي‌دهد که s به آدرس  و s به آدرس  اشاره مي‌کند. با دو واحد افزايش به s, اين اشاره‌گر به محل A اشاره مي‌کند, زيرا  طول داده int برابر دو است و *= پس  واحد به  اضافه شده و برابر A مي‌شود. (عدد  را در مبناي شانزدهي با کاراکتر A نشان مي‌دهيم) در ادامه‌ با اضافه کردن يک واحد به اشاره‌گر S, اين اشاره‌گر به محل   اشاره مي‌کند, زيرا *= و  واحد به  اضافه مي‌شود. در آخر هم تعيين شده است که S به محل بالاتري از حافظه اشاره مي‌کند. روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که طول و عرض مستطيل را محاسبه نموده و در خروجي نمايش دهد. در اين برنامه ميخواهيم مقدار دهي ارجاعي را بررسي کنيم.

در اين برنامه تابع w  طول و عرض مستطيل را از ورودي ميخواند. چون مقدار دهي به تابع w بصورت ارجاعي است دو مقداري که در اين تابع خوانده ميشوند در دو متغير l و wi ذخيره ميشوند. سپس تابع r با چهار پارامتر فراخواني ميشود.

دو پارامتر اول تابع r بصورت مقداري و دو پارامتر بعدي بصورت ارجاعي هستند. بنابراين q و e دو متغير جديد ميباشند که مقدار اوليه آنها برابر l و wi است و دو خانه ديگر از حافظه را اشغال کرده‌اند و ديگر ربطي به q و e ندارند. ولي x و p دو متغير ميباشند که به محل دو متغير a و p اشاره دارند. به اين ترتيب در a مساحت و در p محيط ذخيره ميشود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter  را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد پس از ورود طول و عرض مستطيل, مساحت و محيط آن محاسبه شده و در خروجي نمايش داده ميشود. روي دکمه Close کليک کنيد.
 
يکي از مسائل مهم در زبان C وجود اشاره‌گرهاي تابع مي‌باشد. هر تابع در حافظه داراي يک آدرس است که اگر آن آدرس را درون يک اشاره‌گر قرار دهيم, مي‌توانيم آن تابع را از طريق آن اشاره‌گر اجرا نماييم. براي تعريف اشاره‌گرهاي تابع بايد آن را درون پرانتز باز و بسته قرار داد. ضمناً بايد نوع اشاره‌گرهاي تابع  را نيز تعيين کرد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که با استفاده از اشاره‌گر تابع, تابعي را فراخواني کرده و دو رشته را از ورودي خوانده و مساوي بودن يا نبودن اين دو رشته را با دادن پيام مناسبي مشخص کند.

در اين برنامه آرگومانهاي تابع ch, دو متغير رشته‌اي c وc  مي‌باشند. اشاره‌گر h و پارامترهاي آن عبارتند از دو اشاره‌گر رشته‌اي و يک اشاره‌گر از نوع تابع. پرانتزهايي که در اطراف *c قرار دارند نشانه اين هستند که اين اشاره‌گر يک اشاره‌گر تابعي است. در تابع ch دستور (*c)(x,y) موجب اجراي تابعstrcmp() مي‌شود, زيرا آدرس آن تابع در اشاره‌گرc قرار دارد. ضمناً اين دستور, روش کلي فراخواني توابع از طريق آدرس آنها را نشان مي‌دهد.

براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

, ,                                                             ‌          
در اولين مقايسه  اين رشته  دو مرحله زير صورت مي‌پذيرد:
-ابتدا  با  مقايسه مي‌‌شود و جابه‌جايي صورت نمي‌گيرد.  ,,
-عدد  با  مقايسه مي‌شود و جابه‌جايي به دليل اينکه   از   بزرگتر است صورت مي‌گيرد. ,,

اکنون رشته بصورت , ,  ميباشد.
در دومين مقايسه دو مرحله زير صورت مي‌پذيرد:
-ابتدا  با  مقايسه شده و جابه‌جايي صورت مي‌گيرد, زيرا  از  بزرگتر است. ,,
-عدد  با  مقايسه مي‌شود و جابه‌جايي صورت نمي‌گيرد. در نهايت رشته , ,  بدست مي‌آيد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که تعدادي عدد را از ورودي گرفته و آنها را به روش بيان شده يعني مرتب سازي حبابي مرتب نمايد و در خروجي نمايش دهد. 
 
در اين برنامه, از سه تابع استفاده شده است. در تابع main ابتدا تابع gi فراخواني ميشود تا کاربر اعداد را وارد کند. سپس تابع b فراخواني ميشود. وظيفه تابع b مرتب‌سازي داده‌ها ميباشد. در انتهانيز توسط تابع go عناصر آرايه نمايش داده ميشود. متغيرc  ثابتي به طول  براي تعداد اعداد و متغير t آرايه c عنصري براي نگهداري اعداد در برنامه اصلي است. براي مشاهده بقيه کد کليد Page down را فشار دهيد.
براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter  را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد مجموع مربعات دو عدد وارد شده محاسبه شده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در زبان c ساختار داده‌اي آرايه و اشاره‌گر از جهاتي شبيه يکديگر است. هر دو نوع اين ساختار بر اساس آدرس در حافظه شناسايي مي‌گردند. همانطور که قبلاً اشاره شد آرايه, آدرسي از حافظه است که چندين عنصر در کنار يکديگر قرار گرفته‌اند و اشاره‌گر نيز خود حاوي آدرس مشابهي است. ميدانيد که نام يک آرايه بدون انديس برابر آدرس اولين محل از حافظه است که عنصر اول آرايه در آن قرار دارد و عناصر بعدي بعد از آن قرار گرفته‌اند.

پس اگر اسم آرايه به يک متغير اشاره‌گر نسبت داده شود آدرس محلي که اولين عنصر آرايه در آن قرار گرفته در متغير اشاره‌گر قرار داده ميشود. براي مثال اگر دو تعريف زير موجود باشند.
int s[];
int *p;
آرايه‌اي با  عنصر و متغير p از نوع اشاره‌گر تعريف ميشوند. اکنون توسط دستور p=s; آدرس اولين عنصر آرايه s در p قرار ميگيرد. به اين ترتيب اگر اولين عنصر آرايه s داراي مقدار  باشد آنگاه بوسيله *p مي‌توان به اين مقدار دسترسي پيدا کرد. همچنين براي دسترسي به عنصر دوم اشاره‌گر مي‌توان از *(p+) و به عنصر سوم از *(P+)و به عنصر  nام از *(p+n) استفاده نمود.

در اين برنامه ارتباط اشاره‌گر با يک آرايه يک بعدي را  ميخواهيم نشان دهيم.

در اين برنامه با استفاده از يک حلقه for پنج عدد جهت ذخيره سازي در آرايه a از کاربر دريافت ميشوند. سپس ميخواهيم اين پنج عدد را از انتها به اول چاپ کنيم. راه ساده استفاده از يک دستور for با گام - است. يعني از عدد  تا صفر را به متغير I در a[I] تخصيص دهيم. ميخواهيم اين کار را با استفاده از اشاره‌گرها انجام دهيم. در حلقه for دوم مشاهده ميکنيد که مطابق با مطالب بيان شده اين کار انجام شده است. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

مشاهده ميکنيد که عمل مورد نظر انجام شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

قبلاً با مفهوم متغيرهاي پويا آشنا شديد اکنون مي‌خواهيم پويا بودن را در مورد آرايه‌ها به کار ببريم. بدين‌ترتيب که قسمتي از حافظه را در حين اجراي برنامه از سيستم گرفته و به آرايه‌ها اختصاص دهيم و پس از استفاده به سيستم برگردانيم. به ياد داريد که براي تخصيص حافظه به آرايه از تابع malloc() استفاده مي‌شود. به عنوان مثال در دستور  زير حافظه‌اي که با اندازه sizeof(int) * s مشخص مي‌شود را اختصاص داده و آدرس آن را در p قرار مي‌دهد. بنابراين p يک آرايه با s عنصر از نوع int مي‌باشد.
int    *p,s ;                                                                
scanf  ("%d",&s)  ;                                                 
p=(int *) malloc(sizeof (int) *s) ;

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که با استفاده از تخصيص حافظه پويا تعدادي عدد را از ورودي خوانده و ميانگين آنها را محاسبه نموده و در خروجي نمايش دهد.

در اين برنامه تعداد اعدادي که کاربر ميخواهد دريافت کند توسط يک تابع scanf از کاربر دريافت شده و در متغير s ذخيره ميشود. سپس به تعداد متغير s حافظه از نوع int اشغال شده و اولين آدرس در متغير q ذخيره ميشود. سپس عناصر آرايه توسط تابعpin از ورودي خوانده ميشود. براي مشاهده کد صفحه بعد کليد Page down را فشار دهيد.

مشاهده ميکنيد که تابع pin تعداد s عدد از کاربر دريافت ميکند و در محلي که آدرس آن توسط q+a مشخص ميشود، ذخيره ميگردد. ميانگين اعداد وارد شده نيز توسط تابع av محاسبه شده و به تابع main برگردانده مي‌شود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

اکنون برنامه اجرا شده است  و از شما مي‌خواهد تعداد اعدادي را که مي‌خواهيد در ادامه وارد کنيد را تعيين نماييد. عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد تعداد  عدد از ورودي خوانده شده و ميانگين آنها محاسبه شده و در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

رشته‌ها در زبان C به صورت آرايه‌اي از کاراکترها استفاده مي‌شوند. پس همانطور که قبلاً نيز بيان شد رشته‌ها و اشاره‌گرها رابطه نزديکي در زبان c با يکديگر دارند. در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که رابطه بين اشاره‌گرها و رشته‌ها را نشان مي‌دهد. اين برنامه رشته‌اي را دريافت کرده و تمام حروف کوچک آن را به بزرگ تبديل مي‌نمايد. 
bb;

همانطور که ميدانيد مي‌توانيم براي اجراي برنامه از کليدهاي ميانبر نيز استفاده کنيم. براي اجراي برنامه كليد Ctrl را پايين ‌نگه ‌داشته و كليد  F را فشار دهيد.

در اين برنامه, دستورات printf(), بدون <عبارت > به کار رفته است. هر دو دستور printf() خروجي مورد نظر را در يک سطر چاپ مي‌کنند و دليلش اين است که دستور printf() اولي بعد از اينکه خروجي مربوط به خود را چاپ کرد در همان خط باقي مي‌ماند و به سطر بعد پرش نمي‌کند, بنابراين دستور printf دومي هم در ادامه همان خط خروجي را چاپ ميکند.

روي دکمه Close کليک کنيد. تا به محيط برنامه نويسي بازگرديم.
نکته مهم در اين برنامه حلقه while (*ss) و شرط آن مي‌باشد. اين دستور رسيدن به انتهاي رشته را بررسي نموده و پس از رسيدن به آن حلقه خاتمه مي‌يابد. همچنين در خود حلقه نيز دستور ss++ باعث مي‌شود تا اشاره‌گر به عنصر بعدي رشته اشاره نمايد و کل حلقه باعث انتقال اشاره‌گر به تک‌تک کاراکترهاي رشته مي‌گردد.

براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عبارت thE COmputer را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد در اين برنامه تمامي حروف کوچک به بزرگ تبديل شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که دو رشته را از ورودي خوانده, سپس آن دو رشته را طوري مقايسه کند که اولين کاراکتر مورد اختلاف دو رشته مشخص گردد. 
bb;

در اين برنامه, تابع main رشته هاي s و s را از ورودي خوانده و تابع first را فراخواني مي‌کند. تابع first رشته‌ها را کاراکتر به کاراکتر مقايسه مي‌کند. اگر دو کاراکتر نامساوي باشند, چک مي‌کند که آيا متغير I برابر با يک است يا خير, اگر برابر با يک باشد, کاراکترهاي دو رشته را به حروف بزرگ تبديل مي‌کند و سپس آنها را با هم مقاسيه مي‌کند. اگر پس از تبديل نيز با هم مساوي نبودند, اولين مورد اختلاف پيدا شده و مقايسه خاتمه مي‌يابد. هرگاه دو کاراکتر مورد مقايسه با هم برابر باشند, کاراکترهاي بعدي مقايسه مي‌شوند. براي مشاهده بقيه کد کليد Page down را فشار دهيد.

آرايه‌هاي يک بعدي براحتي قابل تبديل به اشاره‌گرها مي‌باشند. پس آرايه‌هاي با ابعاد بالا نيز قابل تبديل به اشاره‌گر خواهند بود. براي درک بهتر کافي است آرايه‌هاي دو بعدي را آرايه‌اي از آرايه‌هاي يک بعدي فرض کنيد. براين اساس آرايه‌هاي دو بعدي را مي ‌توان به صورت يک اشاره‌گر به مجموعه‌اي از آرايه هاي يک بعدي در نظر گرفت.

اگر متغيري آدرس متغير ديگري از نوع 
اشاره‌گر را در خود نگهداري کند, اين  متغير يک  اشاره‌گر به اشاره‌گر مي‌باشد. براي تعريف متغيرهاي اشاره‌گر به اشاره‌گر از دو علامت * استفاده مي‌شود. در اينصورت در دستور زير k اشاره‌گر به اشاره‌گر است:
int   **k ;                                                                    
  در واقع آرايه‌هاي از اشاره‌گرها نوعي اشاره‌گر به اشاره‌گر مي‌باشد. در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که کاربرد متغير اشاره‌گر به اشاره‌گر  را  نشان دهيم.

اکنون اين برنامه را با نام bb ذخيره مينماييم.

در اين برنامه ابتدا a= شده و سپس t  برابر آدرس متغير a شده است. در ادامه آدرس متغير t در متغير r ذخيره شده است. پس حاصل **r برابر همان عدد   ميباشد. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

مشاهده مي‌کنيد که عدد  بر روي صفحه نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

اشاره‌گرها ممکن است در برنامه اشکالاتي را بوجود آورند, که اين اشکالات بايد شناسايي شده و در برنامه‌ها دقت کرد که از آنها استفاده نشود. اين اشکالات عبارتند از:
-استفاده از اشاره‌گرهايي که مقدار دهي نشده‌اند.
-عدم  استفاده  صحيح  از  اشاره‌گرها.
-فرضهايي که برنامه‌نويس در محل قرار گرفتن متغيرها در حافظه  دارد.

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

-قابليت انعطاف دارد و  بسيار  قدرتمند ميباشد. 
  -C زبان قابل حمل است, بدين معني که برنامه‌هاي نوشته شده با C, دريک کامپيوتر, با انجام تغييرات يا بدون انجام تغييرات, در کامپيوترهاي ديگر قابل 
استفاده‌اند. 
- زبان C بين حروف کوچک و بزرگ تفاوت قائل است و تمام کلمات کليدي اين زبان با حروف کوچک نوشته ميشوند, به عنوان مثال, for يک کلمه کليدي است ولي اگر با حروف بزرگ به صورت, FOR نوشته شود براي زبان C  قابل شناسايي نيست.

دستورالعملهاي زبان C داراي ويژگيهايي به شرح زير ميباشند:
-هر دستور زبان C با علامت ; تمام مي‌شوند.
-حداکثر طول يک دستور  کاراکتر ميباشد، که مي‌تواند در يک يا چند سطر نوشته شود.
-اگربخواهيم توضيحاتي در برنامه درج کنيم که کامپايلر آنها را ترجمه نکند اين توضيحات را داخل دو علامت*/ و /* قرار مي‌دهيم يا بعد از کاراکترهاي // تا انتهاي خط ميتوانيد توضيحات وارد نمائيد.

اولين‌گام براي حل يک مسئله طراحي الگوريتم آن مسئله مي‌باشد. الگوريتم در اصطلاح به معني راه و روش حل يك مسئله است. الگوريتم يكي از مهمترين مفاهيم در علم كامپيوتر به حساب مي‌آيد. الگوريتم به فهرستي از دستورالعمل‌ها گفته مي‌شود كه براي اجراي يك عمل مي‌بايست با ترتيبي مشخص همراه با ذکر مراحل آغاز و پايان کار،  به زبان دقيق و با ذکر جزئيات  صورت پذيرند.‌

در ابتدا با اصول اوليه الگوريتم‌ نويسي آشنا ميشويد. زماني كه با يك مساله روبرو ميشويد به روشهاي مختلفي ميتوانيد آن مساله را حل كنيد. در حل مساله پنج مرحله مهم به شرح زير وجود دارد:
  -تعيين نيازها (نياز سنجي)
    -تجزيه و تحليل  
   -طراحي الگوريتم
-پياده‌سازي الگوريتم 
-بررسي عملي پياده‌سازي در شرايط مختلف

در مرحله اول نيازهاي مسئله را شناسايي کرده و به روشي براي حل آن مي‌انديشيم. پس از شناسايي كامل نيازها نوبت به تجزيه و تحليل ميرسد. در مرحله بعد ورودي‌هاي مسئله يا همان مفروضات داده شده را شناسايي نموده و سپس خروجي يا پاسخ مسئله را تعيين ميكنيم. در ادامه روش حل را انتخاب مينمائيم. در اين مرحله  به بعد بايد قادر باشيم الگوريتم را طراحي كنيم و سپس با استفاده از يك زبان برنامه نويسي آن را پياده‌سازي كنيم. در اينجا زبان برنامه نويسي مورد نظر زبان C مي‌باشد.

به طور کلي الگوريتم داراي سه ويژگي مهم زير است:
) دستورالعمل‌ها به زبان دقيق و با ذكر جزئيات بيان شوند.
) ترتيب و توالي مراحل كار در آن رعايت شود.
) شروع و پايان عمليات در آن مشخص باشد. در ادامه به بررسي چند الگوريتم مي پردازيم تا به طور کامل‌تري با مفهوم آن آشنايي پيدا کنيد.

بعنوان مثال مي‌خواهيم به بررسي الگوريتم تعويض يك چرخ پنچر شده بپردازيم. الگوريتم اين مسئله بصورت زير مي‌باشد:
) شروع
) جك را زير اتومبيل بگذاريد.
) جك را بالا ببريد.
) اگر ماشين به حد كافي بالا نيست به مرحله سوم برويد.
) پيچهاي چرخ پنچر شده را تا زماني كه كامل باز نشده‌اند باز كنيد.
) چرخ را خارج كنيد.
) چرخ يدكي را جاي آن بگذاريد.
) پيچها را ببنديد.
) اگر پيچها سفت نشده‌اند به مرحله  برويد.
) جك را پايين بياوريد.
) چرخ پنچر شده را در صندوق عقب اتومبيل بگذاريد.
) پايان.

روي گزينه Turbo C++. کليک کنيد.

روي گزينه Turbo C++ کليک کنيد تا اين برنامه اجرا شود.

اکنون مي‌خواهيم به بررسي محيط اين برنامه بپردازيم. قسمتي كه در بالاي صفحه اصلي قرار دارد و داراي گزينه‌هاي متفاوتي ميباشد منوي اصلي برنامه است, كه‌ هرکدام داراي يک منوي فرعي ميباشد که  تمامي اعمال مورد نياز برنامه را مي‌توان از طريق گزينه‌هاي اين منو انجام داد. روي منوي File کليک کنيد.‌
و حذف

با اين کار منوي File باز شده است. با انتخاب هر يک از گزينه‌هاي اين منو عمليات خاصي صورت ميپذيرد. بعضي از گزينه‌هاي منو داراي ميانبرهايي نيز ميباشند که بوسيله آنها کاربر با فشردن يک يا دو کليد مي‌تواند عمليات مورد نظرش را انجام دهد. بر روي گزينه new کليک کنيد.   
 و حذف

رشته‌ها را  با استفاده از دو تابع printf() وscanf() مي‌توان از ورودي خواند و در خروجي نمايش داد. با اين تفاوت که در تابع scanf() ديگر نبايد از علامت (&( براي ورود اطلاعات استفاده نماييم. اين توابع براي رشته‌ها به صورت زير در برنامه‌ها به کار مي‌روند. 
char    my_str[] ;                                                  
  scanf("%s",my_str);                                                  
  printf("\n string is %s",my_str);

تابع ديگري که براي خواندن داده‌هاي رشته‌اي به کار مي‌رود و در فايل stdio.h قرار دارد تابع gets() مي‌باشد که پس از خواندن رشته سطر جاري را رد مي‌کند و مکان‌نما را به خط بعدي منتقل ميکند. تفاوت تابع gets() با scanf() در اين مي‌باشد که درتابع gets() تنها کليدEnter  براي تعيين انتهاي رشته به کار مي‌رود. ولي تابع scanf() علاوه بر کليد Enter براي مشخص کردن انتهاي رشته فاصله خالي (space) و tab را نيز قبول ميکند.

ساختار کلي استفاده از تابع gets( ) به صورت زير مي‌باشد:
;                                   (متغير رشته‌اي)     gets
به عنوان مثال براي خواندن متغير رشته‌اي string  که در بالا تعريف شد تابع gets() را به صورت زير به کار مي‌بريم:
gets   (srting)

تابع ديگري که براي چاپ اطلاعات در خروجي به کار مي‌رود و در فايل stdio.h قرار دارد تابع puts() مي‌باشد. اين تابع بعد از چاپ رشته, سطر جاري را رد مي‌کند. ساختار کلي آن به صورت زير است:
                                   (" عبارت رشته‌اي" )    puts 
                                       (متغير رشته‌اي )      puts
در ادامه به دو مثال که اولي براي چاپ متغير s و دومي براي چاپ يک رشته در خروجي به کار مي‌رود توجه کنيد:
char  s="sara"                                                        
gets(s) ;
با اجراي اين دو دستور عبارت sara چاپ ميشود. 
gets(" hello "); 
با اجراي اين دستور عبارت hello چاپ ميشود.

همانطور که گفته شد رشته‌ها به صورت آرايه‌اي از کاراکترها تعريف مي‌شوند. بنابراين شيوه ارسال آنها به توابع همانند آرايه‌ها  مي‌باشد, يعني در آرگومان تابع, نام رشته ذکر شده و پارامتر آن آرايه‌اي با طول معين يا نامعين يا يک 
اشاره‌گر (در فصل بعد در مورد آن به تفضيل بحث خواهيم کرد) باشد.

در اين برنامه‌ ابتدا رشته s و سپس دو کاراکتر s_l و p_l از ورودي دريافت ميگردد. سپس در رشته s به دنبال کاراکتر s_l ميگرديم و آن را با کاراکتر p_l تعويض ميکنيم. رشته s توسط يک دستور gets از کاربر دريافت ميشود و سپس توسط دو دستور getche دو کاراکتر مورد نظر از کاربر دريافت ميشود. سپس با فراخواني تابع r و ارسال يک رشته و دو کاراکتر به اين تابع مقدار رشته s تغيير يافته و توسط يک دستور puts مقدار رشته s بر روي صفحه نمايش داده ميشود.

در تابع r ابتدا توسط يک دستور if چک ميشود که دو کاراکتر وارد شده با هم برابر هستند يا خير. در صورتي که دو کاراکتر وارد شده برابر باشند ديگر عمل تعويض انجام نميشود زيرا تعويض يک کاراکتر با خودش معني ندارد.  سپس با استفاده از يک حلقه for مانند يک آرايه تمامي کاراکترهاي موجود در رشته s را يکي يکي بررسي ميکنيم و اگر کاراکتري برابر s_l بود در آن خانه کاراکتر p_l را قرار ميدهيم. براي اجراي برنامه دکمه CTRL+F را فشار دهيد.

در ادامه عبارت Hello, how are you را وارد مي‌کنيم.

کليد Enter را فشار دهيد.

اکنون بايد کاراکتري که ميخواهيم تعويض شود را وارد کنيم. کاراکتر l  را وارد کنيد.

حال بايد تعيين کنيم که کاراکتر l با چه کاراکتري تعويض شود. کاراکتر L  را وارد کنيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد کاراکترهايl به L تبديل شده‌اند. روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که دو رشته را از ورودي خوانده و سپس محتويات آنها را با يکديگر عوض کرده و در خروجي چاپ کند. 
oo;

در ابتداي اين برنامه دو رشته sc و st توسط دستور gets از کاربر دريافت شده و سپس توسط يک حلقه for مانند يک آرايه تمامي خانه‌هاي رشته بررسي شده و محتويات دو عبارت درون  sc و st, کاراکتر به کاراکتر با استفاده از متغير کمکي t با هم عوض ميشوند.

با استفاده از دستور if اگر طول رشته‌ها متفاوت باشد, کاراکترهاي باقيمانده از رشته طولاني‌تر, به رشته ديگر منتقل شده و در انتهاي هر رشته کاراکتر '\' قرار داده ميشود. با استفاده از دو متغير a و b انتهاي هر رشته محاسبه ميشود. توجه کنيد که در دستور if(sc[a]) فقط زماني عبارت داخل دستور if برابر درست ميباشد که کاراکترهايي از رشته sc هنوز باقيمانده باشد. در صورتي که در انتهاي يک رشته باشيم sc[a]='\' خواهد بود و درنتيجه شرط دستور if برابر نادرست ميگردد. براي مشاهده کد صفحه بعد کليد Page down را فشار دهيد.

در انتها نيز با استفاده از دو دستور puts محتويات دو رشته بر روي صفحه نوشته ميشود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عبارت yas  را وارد کنيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد محتويات دو عبارت درون  sc و st, کاراکتر به کاراکتر با هم عوض شده و در خروجي نمايش داده شده‌اند. روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که حروف 'a' تا 'z' را به عنوان مقدار اوليه رشته‌اي تعيين کرده  و سپس آن را به طور معکوس در خروجي چاپ ‌کند. 
oo;

در اين برنامه با استفاده از دستور for ابتدا مقدار  len= ميشود و چون s[len] يعني s[] برابر '\' نميباشد حلقه for يک بار اجرا شده و يک واحد به len اضافه ميشود چون دوباره s[] برابر '\' نميباشد دوباره حلقه تکرار ميشود اين عمل تا زماني که به پايان رشته برسيم ادامه ميابد و سپس len-- اجرا ميگردد. با اين کار در متغير len طول رشته ذخيره ميشود. سپس توسط يک دستور puts مقدار اوليه رشته نوشته ميشود.

با استفاده از يک حلقه for از اول تا وسط آرايه بررسي شده و در آخر تا وسط آرايه قرار داده ميشود.
براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد اين برنامه حروف 'a' تا  'z'را دريافت نموده و آنها را در يک آرايه رشته‌اي قرار داده و سپس معکوس اين حروف را محاسبه نموده و نتيجه را در خروجي نمايش مي‌دهد روي دکمه Close کليک کنيد.

در زبان C تعدادي از توابع از پيش تعريف شده جهت انجام عمليات بر روي رشته‌ها وجود دارد. در ابتداي فصل با تابع strlen() که طول رشته را برحسب کاراکتر برمي‌گرداند, آشنا شديد. در ادامه مي‌خواهيم توابع ديگري مانند :strchr(), strcmp(), strcopy(), strcat(),  strlwrو  strupr()را بررسي کنيم.

تابع strchr() به دنبال يک کاراکتر در يک رشته ميگردد و محلي که کاراکتر در رشته قرار دارد را بر ميگرداند. شکل کلي اين دستور  به صورت زير است:
;                               (کاراکتر,  نام رشته)  strchr 
براي مثال خروجي دستور زير برابر عدد هفت ميباشد.
char   s[]   ="C is good" ; 
Printf ( " %d " , strchr(s,'o')  )

تابع strstr() براي جستجوي رشته‌اي در رشته ديگر به کار مي‌رود. و در صورت يافتن رشته مورد نظر محل اولين کاراکتر رشته مورد جستجو برگردانده مي‌شود. شکل کلي اين دستور به صورت زير مي‌باشد:
              (رشته مورد جستجو, رشته اصلي) strstr
در مثال زير توسط تابع printf مقدار عددي  نمايش داده مي‌شود:
printf("%d",strstr("c is good","good"));

تابع strcmp() براي مقايسه دو رشته استفاده مي‌شود و در صورت مشابه بودن دو رشته مقدار عددي صفر را برمي‌گرداند. شکل کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
;                       (رشته دوم, رشته اول)   strcmp 
در صورت مشابه‌ نبودن دو رشته اگر رشته اول از رشته دوم بزرگتر باشد يک مقدار مثبت و در صورتيکه رشته اول از دوم کوچکتر باشد يک مقدار منفي را برمي‌گرداند.
در مثال زير يک مقدار منفي نمايش داده ميشود:
printf( "%d" , strcmp("ali","amir") );

در زبان C براي انجام عمل جايگزيني دو رشته نمي‌توان از علامت (=) استفاده کرد و براي همين منظور از تابع strcpy() استفاده مي‌شود. که در آن رشته مبدا در رشته مقصد کپي ميشود. به ساختار کلي زير توجه نماييد:
;                    (رشته مبدا, رشته مقصد)    srtcpy 
در مثال زير رشته "sara" در متغير رشته‌اي n قرار مي‌گيرد:
char    n[];                                                           
strcpy( n , "sara" );

در ادامه با استفاده از تابع strcpy() برنامه‌اي مي‌نويسيم که رشته‌اي به نام str و عددي مثل b را از ورودي خوانده و کاراکتر موجود در يک خانه بعد از  مکان متغير b در رشته را حذف کند. 
oo;

در انتها با استفاده از يک دستور puts محتويات رشته جديد str بر روي صفحه نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه دکمه CTRL+F را فشار دهيد.

در ادامه عبارت c is good را وارد مي‌کنيم.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد در اين برنامه کاراکتر بعد از خانه پنجم که 'g' مي‌باشد, از رشته حذف شده و رشته جديد در خروجي چاپ مي‌شود. روي دکمه Close کليک کنيد.

تابع strcat() دو رشته را در کنار يکديگر قرار مي‌دهد و آنها را در هم ادغام ميکند. در واقع رشته‌ دوم را به انتهاي رشته اول مي‌چسباند. به طور کلي اين تابع جهت عمل الحاق دو رشته در برنامه‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد و شکل کلي آن به صورت زير است:
;                           (رشته دوم, رشته اول)   strcat

در ادامه براي آشنايي با نحوه کار اين تابع برنامه کوتاهي مي‌نويسيم که نام و نام خانوادگي يک دانشجو را از ورودي دريافت کرده و با هم الحاق نمايد. (در کنار يکديگر قرار دهد) و در خروجي چاپ نمايد.

در اين برنامه دو رشته توسط تابع gets دريافت شده و سپس توسط تابع strcat اين دو رشته ادغام شده و در رشته اول ذخيره ميشود و بر روي صفحه نمايش نشان داده ميشود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عبارت amin را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عبارتemami را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد رشته دوم به انتهاي رشته اول الحاق شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

تابع strrev() رشته‌اي را به عنوان آرگومان گرفته و سپس معکوس آن را در خروجي چاپ مي‌نمايد. شکل کلي اين رشته به صورت زير است.
;                    (رشته مورد نظر, نام رشته)  strrev 
در مثال زير محتويات رشته sn توسط  تابع strrev معکوس شده و توسط تابع printf رشته"aden" چاپ مي‌گردد:
# include   <string.h>                                              
char   sn[]="neda"                                                  
main()                                                                       
{                                                                            
    printf( "%s" , strrev(sn) );                                   
}

تابع strset() تمام خانه‌هاي يک رشته را برابر يک کاراکتر قرار مي‌دهد و شکل کلي آن به صورت زير است:
;             ('کاراکتر موردنظر' , نام رشته)     strset
در مثال زير متغير رشته‌اي a با کاراکتر m پر مي‌شود:
char    a[];                                                             
strset( a , 'm' );

براي تبديل عناصر يک رشته که با حروف بزرگ است به حروف کوچک از تابع strlwr()استفاده مي‌شود:
;                                        (نام رشته)     strlwr
براي مثال در برنامه زير عبارت "how are you" در خروجي نمايش داده خواهد شد:
char   s[]="HOW are YOU" ;                            
printf (strlwr(s)) ;

تابع strupr() درست برعکس تابع strlwr() مي‌باشد و حروف کوچک رشته را به حروف بزرگ تبديل مي‌نمايد. شکل کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
;                              (رشته موردنظر)    strupr
در مثال زير عبارت C IS GOOD بر روي صفحه نمايش داده خواهد شد:
printf  ("%s",strupr("c IS good  ")) ;

رشته‌ها يکي از اساسي‌ترين انواع داده‌اي قابل استفاده در زبان c هستند. توابع استاندارد 
رشته‌اي تا حد زيادي کارهاي مورد نظر را انجام ميدهند. هر چند اين توابع در نسخه هاي مختلف c داراي نامهاي متفاوتي مي‌باشند ولي اغلب آنها عمليات مشابهي را انجام مي‌دهند و نياز است که تا حد مممکن اين توابع بررسي گردند.

اکنون که اطلاعاتي را در مورد توابع رشته‌اي داريد, مي‌توانيد در برنامه‌هاي خود از آنها استفاده کنيد, رشته‌اي را از ورودي دريافت کرده و بتوانيد پردازشهاي لازم را بر روي آن انجام دهيد. اما اگر بخواهيم  رشته‌اي تعريف کنيم که مثلاً نام  کارمند را ذخيره کند. بايد از آرايه‌اي از رشته‌ها استفاده کنيد. در مثال زير رشته‌اي را براي نگهداري نام  کارمند که طول هرکدام  کاراکتر است تعريف کرده‌ايم:
char   an[] [] ;

بنابراين براي تعريف رشته‌ها, از آرايه‌هاي دو بعدي استفاده مي‌کنيم, که بعد اول تعداد رشته‌ها و بعد دوم طول هر يک از رشته‌ها را تعيين مي‌کند. ولي براي بازيابي اين نوع رشته‌ها تنها از يک انديس استفاده مي‌شود.

در اين برنامه در آرايه  s چهار نام تعريف شده است. سپس توسط يک دستور gets يک نام از کاربر دريافت شده و در آرايه sn ذخيره ميشود. در ادامه اين کد ميخواهيم بررسي کنيم که آيا نام وارد شده توسط کاربر در آرايه وجود دارد يا خير.

در اين برنامه, با استفاده از يک حلقه for عمي جستجوي ترتيبي انجام ميشود. يعني از خانه اول تا خانه آخر يکي يکي هر رشته با استفاده از تابع strcmp با رشته وارد شده مقايسه ميشود. رد صورتي که دو رشته برابر باشند توسط دستور break از حلقه for خارج ميشويم. حال اگر به انتهاي حلقه رسيده باشيم (يعني d=) مشخص است که رشته وارد شده در آرايه وجود نداشته است در غير اين صورت رشته وارد شده در آرايه موجود ميباشد. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عبارتamir  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد عبارت amir در ليست جستجو شده و در اين ليست وجود ندارد. روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که اسامي  دانشجو را دريافت کرده و آنها را به روش حبابي (به صورت صعودي) مرتب نمايد.  سپس نامي را از ورودي خوانده و آن را به روش دودويي در ليست جستجو کند و در صورت موجود بودن يا نبودن آن در ليست پيغام  مناسبي را چاپ کند.

در اين برنامه با استفاده از دستور for تعداد چهار نام از کاربر دريافت شده و سپس توسط تابع sort آرايه مرتب ميشود. در ادامه با استفاده از آرايه go تمامي عناصر آرايه نوشته ميشود. در انتها نيز با استفاده از تابع search عمل جستجو در آرايه مرتب شده انجام ميشود. براي مشاهده کد صفحه بعد کليد Page down را فشار دهيد.

تابع sort() اسامي دانشجويان را مرتب مي‌کند. آرگومان اول اين تابع نام آرايه و آرگومان دوم آنتعداد دانشجويان است.در کد اين تابع مشاهده ميکنيد که مانند روشهايي که قبلاً مشاهده کرديد دو حلقه for تو در تو وجود دارد و با استفاده از تابع strcpy عمل جابجائي رشته‌ها انجام ميشود. در اين قسمت از آرايه e که داراي بيست خانه ميباشد بعنوان يک رشته موقت استفاده شده است.

تابع search() عمل جستجو را به روش دودويي انجام ميدهد. آرگومان اول اين تابع نام آرايه, آرگومان دوم, نام مورد جستجو و آرگومان سوم, تعداد دانشجويان را مشخص مي‌کند. در هر مرحله مقدار متغير m در اين تابع برابر عنصر وسط است و توسط يک دستور if بررسي ميگردد که قسمت بالايي يا قسمت پاييني آرايه جستجو شود. در صورتي که شرط دستور if اول و دوم نادرست باشد محلي که قرار داريم (مقدار متغير m) محل جواب است. در اين تابع اگر نام در آرايه وجود نداشته باشد, مقدار - برگردانده ميشود. براي مشاهده کد صفحه بعد کليد Page down را فشار دهيد.

تابع go() با استفاده از يک دستور for تمامي عناصر آرايه را پيمايش کرده و بر روي صفحه مينويسد. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

اکنون برنامه اجرا شده و بايد  نام را به عنوان اسامي دانشجويان وارد نماييد. عبارت sara را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

به همين ترتيب سه نام ديگر را نيز وارد ميکنيم.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد اسامي به صورت مرتب شده نمايش داده شده‌اند. حال بايد يک نام وارد کنيم تا برنامه نام را  در ليست جستجو کند. نامsara  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد اين نام در ليست موجود مي‌باشد. روي دکمه Close کليک کنيد.

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

اگر بخواهيم فايل را هم به عنوان ورودي و هم به عنوان خروجي مورد استفاده قرار دهيم.کافي است در تابع fopen در قسمت mode يک عبارت که داراي اين معني باشد را وارد نمائيد. به عنوان مثال در دستور زير يک فايل به نام t.dat از نوع باينري به عنوان ورودي و خروجي باز مي‌شود که اشاره گر p به آن اشاره مي‌کند. w+b براي ايجاد يا باز کردن فايل موجود باينري به عنوان ورودي و خروجي استفاده ميشود. 
P=fopen("t.dat","w+b");

در فايلهايي که هم به عنوان ورودي و هم به عنوان خروجي استفاده مي‌شوند, نياز به برگشت فايل (بدون بستن و بازکردن مجدد آن) مي‌باشد. براي اين منظور, از تابعي به نام rewind استفاه مي‌گردد. اين تابع در فايل stdio.h قرار دارد که فرم کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
void  rewind   (FILE  *p) ;

پس در اين برنامه بجاي آنکه فايل p را بسته و سپس با استفاده از fopen دوباره فايل را باز کنيم ميتوانستيم از دستور rewind(p) استفاده نمائيم. در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که رشته‌اي را از ورودي خوانده و در يک فايل متني قرار دهد و سپس محتويات اين فايل را خوانده و در صفحه نمايش چاپ کند.

در اين برنامه ابتدا فايل t.dat ايجاد شده و توسط يک حلقه while رشته دريافت ميشود و در فايل ذخيره ميگردد تا کاربر دکمه Enter صفحه کليد را فشار دهد. سپس با استفاده از يک دستور rewind به ابتداي فايل رفته و با استفاده از يک حلقه while متن داخل فايل بر روي صفحه چاپ ميشود. براي مشاهده بقيه کد دکمه Page Down را فشار دهيد.

براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

در ادامه يک عبارت وارد ميکنيم.

كليد Enter را فشار دهيد.

با اين کار عبارت مورد نظر در فايل نوشته شده است. چون عبارت ديگري نميخواهيم وارد کنيم، كليد Enter را فشار دهيد.

مشاهده ميکنيد که متني که در فايل نوشته شد، از فايل خوانده شده و بر روي صفحه نمايش چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

با استفاده از تابع ferror خطاهاي احتمالي مانند عدم وجود فضاي کافي براي ايجاد فايل, آماده نبودن دستگاهي که فايل بايد آنجا ايجاد گردد و غيره شناسائي ميشوند.

فرم کلي استفاده از تابع ferror به صورت زير مي‌باشد:
int     ferror (FILE   *p);                                       
در اين الگو, p اشاره‌گري است که مشخص مي‌کند تابع بر روي چه فايلي عمل کند. اين تابع منطقي است. بدين معني که اگر خطايي در رابطه با فايلها رخ دهد, 'ارزش درست' و گرنه 'ارزش نادرست' را برمي‌گرداند. براي تشخيص‌ خطا در کار با فايلها, بلافاصله پس از هر عملي که روي فايل انجام مي‌شود, بايد از اين تابع استفاده نمود.

براي حذف فايلها از تابع remove استفاده ميکنيم. اين تابع در فايل stdio.h قرار دارد. فرم کلي اين تابع به صورت زير است:
int remove(char    *filename) ;                              
در الگوي بالا, filename به نام فايلي که بايد حذف شود, اشاره مي‌کند. اگر عمل تابع با موفقيت انجام شود مقدار صفر و گرنه مقداري غير از صفر برگردانده مي‌شود.

براي نوشتن و خواندن فايل در سيستم عامل از بافر استفاده ميشود تا در هر بار نوشتن و خواندن صرفه جويي شود. اگر بخواهيد بافر خالي شود، از تابع fflush استفاده ميکنيم. الگوي تابع fflush در فايل stdio.h قرار دارد و بصورت زير مي‌باشد:
int   fflush(FILE *p);                                           
در الگوي بالا p فايلي را مشخص مي‌کند که تابع fflush بايد بر روي آن عمل کند. اگر نام فايل ذکر نشود اين تابع بر روي تمامي فايلهايي که به عنوان خروجي باز شده‌اند عمل مي‌کند.

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به منوي اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

در اين برنامه يک ساختار به نام com و سه متغير به نامهاي c، c و re نيز از نوع com تعريف شده است. ساختار com داراي دو فيلد r و unr ميباشد که به ترتيب بخش حقيقي و غير حقيق عدد ميباشد. سپس توسط چند دستور scanf از کاربر دو عدد موهومي دريافت شده و سپس نتيجه بر روي صفحه نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه دکمه Ctrl+F را فشار دهيد.

به عنوان قسمت حقيقي عدد اول عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

به عنوان قسمت غير حقيقي عدد اول عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

به عنوان قسمت حقيقي عدد دوم عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

به عنوان قسمت غيرحقيقي عدد دوم عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد قسمتهاي حقيقي با هم و قسمتهاي غير حقيقي با هم جمع شده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

struct    student   {                                                  
     char name[];                                             
     char address[];                                         
     int grade[];                                               
     int stno;                                                        
} ;
در کد فوق يک ساختار به نام student تعريف شده است. توسط کد زير دو متغير s و s تعريف شده و مقدار دهي ميشوند.
struct  student s={"nima","tehran",{},};   
struct  student s={};                                            
 در دستور خط اول رشته "nima" در name,  "tehran" در address, صفر در کليه عناصر آرايه grade و  در stno از متغير s قرار مي‌گيرد دستور خط دوم, تمامي عناصر عددي متغير s را برابر مقدار صفر و عناصر کاراکتري را برابر مقدار تهي قرار مي‌دهد.

ما مي‌توانيم توسط دستور انتساب تمام عناصر يک متغير ساختماني را درون متغير ديگري از اين نوع قرار دهيم در مثال زير با استفاده از دستور انتسلاب (=) تمام عناصر a را در a قرار داده‌ايم:
a=a;

در ادامه مي‌خواهيم براي آشنايي با دستور انتساب ساختمانها به يکديگر, برنامه‌اي بنويسيم که مشخصات چند دانشجو را به همراه معدل آنها از ورودي خوانده و سپس دانشجويي که دومين معدل را دارد يافته و در خروجي نمايش دهد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد نام و معدل شخصي که دومين معدل را دارد در خروجي نمايش داده شده است. براي بازگشت به محيط برنامه‌نويسي روي دکمه Close کليک کنيد.

همانطور که ميدانيد يک آرايه مجموعه‌اي از داده‌هاي هم نوع ميباشد. ميتوان آرايه را از نوع يک ساختار نيز تعريف کرد. براي مثال در کد زير يک ساختار به نام student تعريف شده است. در خط بعد يک آرايه به نام st با چهل عضو تعريف شده است. 
struct       student  {                                               
        char name [];                                   
        int stno;                                               
        float ave;                                             
   };                                                                                
struct  student    st[];

با استفاده از کلمه کليدي typedef ميتوان  يک نوع داده‌اي جديد براساس انواع داده‌اي اصلي زبان c تعريف کرد. پس از تعريف نوع داده‌اي جديد مي‌توان از آن براي تعريف نوع داده‌اي هر يک از متغيرها استفاده نمود. شکل کلي دستور typedef به صورت زير است:
;     نوع داده اي جديد        نوع داده‌اي     typedef

;     نوع داده اي جديد        نوع داده‌اي     typedef
در تعريف فوق, نوع داده‌اي يکي از انواع داده‌اي موجود در زبانC  و نوع داده‌اي جديد اسمي است که بيانگر نوع داده‌اي جديدي که مورد نياز است مي‌باشد. در مثال زيرinteger يک نوع داده‌اي تعريف شده براساس int و از همين نوع داده‌اي مي‌باشد بنابراين integer a,b; دو متغير a,b را از نوع عددي صحيح تعريف مي‌نمايد. اين دستور معادل int a,b مي‌باشد.
typedef int integer;

کاربرد اصلي typedef در تعريف ساختارها است. با استفاده از typedef مي‌توان از نوشتن مکرر عبارت struct بي نياز شد. فرم کلي اين حالت را ميتوانيد در زير مشاهده کنيد.
       {                                   نام ساختار    typedef
                                       فيلد  نوع داده اي
                                      فيلد  نوع داده اي
;                                           نوع داده اي جديد }  
در فرم کلي فوق نوع داده‌اي جديد نوع داده‌اي جديدي است که تعريف مي‌گردد.

در مثال زير ابتدا يک نوع داده‌اي جديد بنام record تعريف ميشود. سپس متغيرهاي  stو st از نوع داده‌اي record تعريف مي‌شوند. بنابراين با استفاده از typedef مي‌توان يک نوع داده‌اي جديد تعريف نمود:
typedef    struct {                                                     
      int  stdNo;                                             
     char  name[];                                   
     float  average;                                      
}  record;                                           
record st,st;

در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم تا کاربرد دستور typedef را بيشتر بررسي کنيم. در اين برنامه دستور typedef در مورد ساختمانها به کار رفته و موجب مي‌گردد تا تعريف متغيرهاي ساختمان و همچنين دسترسي به عناصر آن به سهولت انجام شود.

در اين برنامه دو نوع جديد به نامهاي ARR و INT تعريف شده است. با استفاده از دو حلقه for مقادير دو متغير از نوع ARR دريافت شده و سپس با يکديگر جمع شده و بر روي صفحه نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

اکنون بايد عناصر آرايه اول را وارد کنيم. عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

اکنون بايد عناصر آرايه دوم را وارد کنيم. عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد ابتدا مجموع عناصر هر آرايه بدست آمده و سپس حاصل جمع دو مقدار بدست آمده, محاسبه شده و در خروجي نمايش داده شده است. براي بازگشت به محيط برنامه‌نويسي روي دکمه Close کليک کنيد.

عناصر ساختارها و ساختارهايي از نوع آرايه ميتوانند به عنوان آرگومان, به تابع ارسال شوند. انتقال عناصر ساختارها به تابع همانند متغيرهاي معمولي مي‌باشد. ما مي‌توانيم عناصر ساختار را بوسيله ذکر کردن متغير ساختار و به همراه عنصر مورد نظر به تابع ارسال نماييم.

با توجه به ساختار student  که در مثال قبلي ذکر کرديم بوسيله دستورات زير مي‌توانيم مقادير عناصر متغير st را به تابعي به نام func ارسال نماييم.
func (st.st_no);                                                      
func (st.name[]);

براي انتقال آدرسهاي عناصر متغير ساختار به توابع, بايد از عملگر & استفاده نمود, به دستورات زير توجه نماييد:
func(&st.st_no);                                                   
func(&st.name[]);                                              
func(&st.name);                                                  
همانطور که در اين دستورات مشاهده ميکنيد, عملگر & بايد قبل از نام متغير قرار داده شود. ولي در آخرين دستور, چون name يک آرايه است, براي انتقال آن نيازي به عملگر & نميباشد.

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم تا با روش استفاده از عناصر ساختار به عنوان آرگومان تابع آشنا شويم.

در اين برنامه يک ساختار به نام r ايجاد شده و سپس فيلد name يک متغير به نام c که از نوع ساختار r ميباشد به تابع t ارسال شده است. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عبارت amir را وارد کنيد.

کليد Space  را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter  را فشار دهيد.

روي دکمه Close کليک کنيد.

براي انتقال متغيرهاي ساختمان به تابع, مي‌توان آدرس آنها را به تابع فرستاد, بنابراين انتقال ساختار به تابع به دو صورت انتقال مقدار ساختار و انتقال آدرس ساختار  انجام مي‌گيرد. به طور کلي بايد توجه داشته باشيد که براي استفاده از متغيرهاي ساختار در توابع, بهتر است نوع ساختار در خارج از تابع main و به صورت عمومي تعريف گردد تا تمامي توابع به تعريف ساختار دسترسي داشته باشند و در داخل تابع, هر جا نياز به متغيرهاي ساختار بود بتوان متغير مورد نظر را تعريف کرد.

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که نشان دهد چگونه مي‌توان ساختار را خارج از تابعmain  تعريف کرد و در داخل تابع main و تابع ديگر از آن استفاده کرد.

مشاهده ميکنيد که در ابتداي برنامه ساختاري به نام ss تعريف شده است. سپس تابع func تعريف شده است  که پارامتر ورودي آن يک متغير از نوع ساختار ss ميباشد.‌ براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

روي دکمه Close کليک کنيد.

ساختارها همانند متغيرهاي ديگر در حافظه قرار دارند. بنابراين مي‌توان به آدرس حافظه‌ آنها دسترسي پيدا نمود. آدرس يک متغير با عملگر & قابل دسترسي است, بنابراين )‌نام‌ساختار‌)& به آدرس ابتداي ساختمان در حافظه اشاره مي‌نمايد. پس اگر متغيري از نوع اشاره‌گر تعريف شده باشد, مي‌توان با استفاده از عملگر & و دستور جايگزيني, به آدرس اين متغير دسترسي پيدا کرد. تعريف اشاره‌گرهاي ساختار همانند متغيرهاي ساختار است با اين تفاوت که در جلوي اسم متغير, علامت* قرار مي‌گيرد.

به مثال زير توجه کنيد:
t=&st;                                                                     
  در اين مثال آدرس ابتداي ساختارst در اشاره‌گر t  قرار داده مي‌شود.
typedef   struct {                                                      
       int   stdNo;                                                   
       float  average;                                              
}   record;                                                                
record  st,*p;                                                         
در مثال فوق ابتدا يک نوع داده‌اي جديد بنام record تعريف شده و سپس متغيرهايst  و اشاره‌گر p از نوع داده‌اي record تعريف مي‌گردد.  مي‌توان آدرس ساختار st را در متغير اشاره‌گر p  قرار داد.

ميدانيد که براي دسترسي به فيلدهاي هر رکورد بايد از کاراکتر نقطه استفاده کنيم. مانند st.average ولي اگر  عنصر ساختار از نوع اشاره‌گر باشد, به جاي عملگر نقطه از عملگر -> استفاده مي‌شود. در مثال زير با استفاده از عملگر-> به فيلد average از ساختار  st دسترسي پيدا مي‌کنيم:
st->average;

شما اكنون در پايان اين بخش قرار داريد. براي بازگشت به فهرست اين بخش روي دكمه مشخص شده كليك كنيد.

فصل ششم(آرايه‌ها)

تا اينجا آموختيد که چگونه مي‌توانيم داده‌ها را از ورودي دريافت کرده, در متغيرها ذخيره نموده و در مواقع مورد نياز به آنها دسترسي پيدا کينم. اما اگر اين اطلاعات حجم بالايي داشته باشند ديگر نمي‌توان آنها را با روشهاي بيان شده ذخيره نماييم.

به عنوان مثال فرض کنيد مي‌خواهيم اطلاعات  کارمند را از ورودي دريافت نموده و در نهايت اطلاعات کارمندي که بيشترين سابقه کاري را دارد در خروجي چاپ نماييم. براي اينکار مجبوريم اطلاعات هر کارمند را در متغيري ذخيره نماييم. پس به تعداد کارمندان بايد متغير تعريف کنيم. براي مثال بايد از a تا a متغير از نوع عدد صحيح تعريف کنيم و اگر تعداد کارمندان بيشتر شد بايد تمامي کد برنامه را تغيير دهيم!  براي حل اين موضوع از آرايه‌ها استفاده مي‌کنيم.

چندين داده همنوع در مجموعه‌اي به نام آرايه قرار مي‌گيرند. هر آرايه‌ داراي يک نام مي‌باشد که قوانين نامگذاري آن همان قوانين  نامگذاري متغيرها است. پس تا اينجا آرايه همانند يک متغير است که چندين مقدار را ذخيره ميکند. آرايه داراي انديس است که با استفاده از آن ميتوانيد به داده‌هاي مختلف ذخيره شده در آن دستيابي پيدا کنيد.

آرايه‌هاي يک ‌ بعدي همانند يک ليست ميباشند, که توسط يک انديس ميتوان به عناصر آن دسترسي پيدا کرد. شکل کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
] ;                   طول آرايه[      نام‌آرايه       نوع‌آرايه
نوع و نام آرايه همانند نوع و نام متغيرها است. طول آرايه نيز در اين حالت يک عدد ميباشد که طول ليست را تعيين ميکند.

در کد زير آرايه‌اي به نام a از نوع عدد صحيح و داراي شش خانه تعريف شده است.
int a [];

در زيرعناصر آرايه a [] نشان داده شده‌اند همانطور که در شکل مي‌بينيد اولين انديس آرايه در زبان C از شماره صفر شروع مي‌شود:
a []‌

a[]       a[]       a[]       a[]       a[]       a[]

با توجه به شکل بالا مقدار حافظه‌اي که به آرايه تعلق مي‌گيرد به صورت زير محاسبه مي‌شود:
                   طول آرايه * (طول نوع آرايه)= ميزان حافظه آرايه 
با فرض اينکه طول نوع int را برابر  بايت در نظر بگيريم ميزان حافظه مورد استفاده آرايه به صورت زير محاسبه مي‌شود:
                                                  =*= ميزان حافظه آرايه

a []‌

a[]       a[]       a[]       a[]       a[]       a[]

مطابق شکل اگر بخواهيم سومين عنصر آرايه a را برابر مقدار  قرار دهيم,  بايد دستور زير را اجرا کنيم.
a[] =  ;                                                         
در ادامه براي آشنايي بيشتر با کاربرد آرايه‌ها برنامه‌اي مي‌نويسيم که توسط آرايه‌ها معدل  دانشجو (هفت عدد) را از ورودي دريافت نموده و بيشترين معدل و محل وجود آن در آرايه را در خروجي چاپ نمايد. 
            حذف

در اين برنامه, حلقه for اول, معدل دانشجويان را خوانده و در آرايه قرار مي‌دهد. بعد از حلقه for براي پيدا کردن بيشترين معدل, فرض مي‌کنيم که اولين عنصر آرايه, بزرگترين معدل است. به همين دليل قبل از حلقه تکرار دوم, average[] در متغيرm  ذخيره ميگردد. انديس خانه اول يعني صفر نيز در متغير b قرار مي‌گيرد. سپس m را در يک حلقه تکرار با عناصر آرايه مقايسه کرده و عنصر بزرگتر را در m و انديس آن را در b قرار مي‌دهيم.

در ابتداي اين برنامه يک ثابت به نام c تعريف شده است. در صورتي که بخواهيد تعداد معدل وارد شده را تغيير دهيد کافيست که اين عدد را تغيير دهيد. براي اجراي برنامه, کليد CTRL+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد از شما خواسته شده است که معدل دانشجو وارد نماييد. عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد . را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد . را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد . را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد . را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد بيشترين معدل همراه با محل وجود آن محاسبه شده و در خروجي نمايش داده مي‌شود.  روي دکمه Close کليک کنيد.

در ادامه برنامه‌اي مي‌نويسيم که با کمک يک آرايه  عنصري,  عدد را از ورودي گرفته و معکوس اعداد را درآرايه  عنصري ديگري قرار داده و در خروجي چاپ نمايد.  
 
در حلقه for مشخص شده توسط کادر قرمز تعداد  عدد از ورودي خوانده شده و در آرايه a ذخيره ميشود. حلقه for دوم که با کادر آبي مشخص شده است به متغير f اعداد نه تا صفر را نسبت ميدهد. متغير e نيز در ابتدا برابر صفر است و در هر بار اجراي حلقه يک واحد افزايش ميابد. با استفاده از اين حلقه اعداد موجود در آرايه a بصورت معکوس در آرايه b ذخيره شده و بر روي صفحه نمايش نيز نمايش داده ميشوند. 
 حذف

براي اجراي برنامه, کليد CTRL+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد برنامه اجرا شده و از کاربر مي‌خواهد  عدد را وارد کرده تا معکوس آنها را در خروجي نمايش دهد.  عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد صفر را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.
 حذف

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد در اين برنامه  عدد از کاربر دريافت شده و معکوس آنها در خروجي نمايش داده مي‌شود در ادامه برنامه از کاربر مي‌خواهد براي توقف برنامه کليدي را از صفحه کليد فشار دهد.  براي اين منظور يک کليد از صفحه کليد را فشار دهيد.

روي دکمه Close کليک کنيد.

تا  حذف

همانطور که مشاهده مي‌کنيد از بين معدل  دانشجو معدلي که بيشترين تکرار را دارد به همراه تعداد دفعات تکرار آن محاسبه و در خروجي نمايش داده مي‌شود. روي دکمه Close کليک کنيد.

فرض کنيد در برنامه‌اي يک ليست از اسامي و اطلاعات ديگر دانشجويان يک دانشگاه را داريد و مي‌خواهيد  اطلاعات مربوط به يک دانشجو را بيابيد. در اينصورت اگر ليست اسامي دانشجوان براساس حروف الفبا مرتب باشد به راحتي مي‌توانيد اطلاعات مربوط به دانشجوي موردنظر را پيدا کنيد, اما اگر ليست مرتب نباشد  پيدا کردن اطلاعات يک دانشجو از بين تعداد زيادي دانشجو کاري بسيار دشوار مي‌باشد. بنابراين بايد بتوانيد اطلاعات را در 
برنامه‌تان به صورت مرتب شده داشته باشيد.

مرتب‌سازي داده‌ها ممکن است به طور صعودي (از کوچک به بزرگ) و يا به طور نزولي ( از بزرگ به کوچک) باشد. مرتب‌سازي روشهاي گوناگوني دارد که در ادامه مي‌خواهيم, به شرح روش مرتب‌سازي حبابي بپردازيم. در اين روش بايد چندين مرتبه در طول آرايه حرکت کرد و هر بار, عنصري را با عنصر بعدي مقايسه نمود و در صورتي که عنصر اول از عنصر دوم بزرگتر باشد, جاي آنها را با هم تعويض کرد. اين روش براي مرتب‌سازي به صورت صعودي اعمال مي‌شود.
 
اکنون ميتوانيد کدهاي توابع b و go را مشاهده کنيد. براي اجراي برنامه, کليد CTRL+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليدEnter  را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليدEnter  را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليدEnter  را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليدEnter  را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليدEnter  را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد  عدد وارد شده به صورت مرتب شده در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

فرض کنيد که يک دفترچه تلفن داريم و مي‌خواهيم شماره يک شخص را در آن پيدا کنيم, براي اين منظور مي‌توانيم نام فرد را در  دفترچه تلفن به روشهاي متعددي جستجو کنيم.  جستجو به دو روش دودويي و ترتيبي انجام مي‌شود. در جستجو به روش ترتيبي بايد يکي يکي تمامي عناصر آرايه را بررسي کنيم. يعني با استفاده از يک حلقه for تمام عناصر آرايه بررسي ميشوند. ولي در صورتي که آرايه مرتب باشد ميتوانيم از روش جستجوي دودوئي استفاده کنيم. در اين روش ديگر نيازي نيست که تمامي عناصر آرايه بررسي شوند.

همانطور که گفته شد جستجوي دودويي در آرايه‌هاي مرتب شده انجام مي‌شود. در اين روش براي مثال عدد مورد نظر با عدد موجود در وسط آرايه مقايسه ميگردد اگر با هم برابر بودند, عمل جستجو پايان مي‌پذيرد و گرنه, در صورتيکه عدد بزرگتر از عدد وسط آرايه باشد جستجو در بخش بالايي آرايه و اگر عدد مورد نظر از عدد وسط کوچکتر باشد, جستجو در بخش پاييني آرايه انجام ميگردد. اين روند به همين ترتيب ادامه پيدا ميکند تا عنصر مورد نظر پيدا شود.

در روش‌ جستجوي ترتيبي عنصر مورد نظر با تمام عناصر آرايه مقايسه شده و چنانچه با يکي از اين عناصر برابر باشد جستجو پايان مي‌پذيرد و گرنه با عنصر بعدي مقايسه مي‌شود. اين روند تا آنجا که عنصر مورد نظر پيدا شود يا تا جستجو تمام عناصر آرايه ادامه دارد. در ادامه مي‌خواهيم توسط اين روش برنامه‌اي بنويسيم که شماره دانشجويي تعدادي دانشجو را از ورودي خوانده و در آرايه‌اي قرار دهد و سپس يک شماره را در ليست بدست آمده جستجو ‌کند. 
ll;

در اين برنامه ابتدا تابع gi با پارامترهاي s و c که به ترتيب نام آرايه و يک ثابت است فراخواني ميشود. توسط تابع gi عناصر مورد نظر خوانده شده و در آرايه ذخيره ميشوند.  سپس تابع search فراخواني ميشود و جستجوي ترتيبي آغاز ميگردد. از ثابت c براي تعداد دانشجويان استفاده مي‌شود که در اين برنامه براي سهولت کار عدد  را در نظر گرفته‌ايم. متغير  s آرايه اي به طول c و متغير n شماره دانشجويي مورد جستجو مي‌باشد. براي مشاهده کد صفحه بعد کليد Page down  را فشار دهيد.

تابع search براي جستجو در آرايه مورد استفاده قرار مي‌گيرد. خروجي اين تابع در صورت پيدا کردن عنصر مورد نظر انديس آرايه و در غير اين صورت عدد - برگردانده مي‌شود. در اين تابع در صورتي که گزينه مورد نظر در آرايه پيدا شود توسط دستور return a شماره انديس عنصر به برنامه فراخوان ارسال ميشود و ديگر بقيه عناصر آرايه جستجو نميشود.

براي اجراي برنامه, کليد CTRL+F را فشار دهيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد  Enter را فشار دهيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

اکنون بايد عددي که ميخواهيم جستجو بر اساس آن انجام شود را وارد کنيم. عدد   را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد شماره دانشجويي در ليست شماره‌ها که در ابتداي برنامه وارد کرديم جستجو شده و در آن موجود مي‌باشد. روي دکمه Close کليک کنيد.

آرايه مي‌تواند داراي دو بعد نيز باشد که در اينصورت مانند جدول ضرب داراي سطر و ستون مي‌باشد. در مثال‌هاي قبلي راجع به آرايه‌هاي يک بعدي توضيح داديم. در ادامه مثالهايي را بررسي ميکنيم که در آن از آرايه‌هاي دو بعدي يا چند بعدي (آرايه‌هاي n بعدي) استفاده ميشود. در آرايه‌هاي دو بعدي دو انديس براي دسترسي به عناصر آرايه داريم که انديس اول سطر و به انديس دوم ستون نام دارد. معمولاٌ در برنامه‌نويسي اغلب از آرايه‌هاي دو بعدي استفاده مي‌شود.

فرم کلي تعريف آرايه‌هاي دو بعدي به صورت زير مي‌باشد:
           ]    عدد [    ] عدد [     نام‌آرايه      نوع‌آرايه
نوع آرايه از همان انواع داده‌هاي موجود در زبان c ميباشد. عدد  تعداد سطرها و عدد  تعداد ستونها را در آرايه مشخص مي‌کند.

عناصر آرايه در زبان c به صورت سطري يا ستوني در حافظه قرار مي‌گيرند. يعني اگر دو سطر داده ‌داشته باشيم، ابتدا عناصر سطر اول, سپس عناصر سطر دوم در حافظه ذخيره مي‌شوند.در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که به کمک آرايه‌هاي دو بعدي جدول ضرب اعداد از  تا  را محاسبه نموده و در خروجي چاپ نمايد.  
 عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

در قسمت مشخص شده با کادر قرمز دو حلقه for وجود دارد. در هنگام اجرا ابتدا a= است و b از صفر تا پنج مقداردهي ميشود. پس در اجراي اولين بار از حلقه for اول از خانه p[][] تا p[][] آدرسي دهي ميشود و از عدد (+) * (+) يعني  تا عدد (+) * (+) يعني عدد پنج در خانه‌هاي فوق ذخيره ميشود. به اين ترتيب با اجراي حلقه for اول به ازاي a= جدول ضرب عدد يک در آرايه نوشته ميشود سپس به ازاي a= جدول ضرب عدد دو در آرايه نوشته ميشود. به همين ترتيب تا a= عناصر آرايه مقدار دهي ميشوند.

در قسمت مشخص شده توسط کادر قرمز دوباره تمامي خانه‌هاي آرايه آدرس دهي شده و عناصر آرايه بر روي صفحه نمايش داده ميشوند. پس در اين برنامه براي توليد جدول ضرب, به دو حلقه تو در تو نياز است. حلقه تکرار بيروني براي شماره سطرها و حلقه تکرار دروني براي شماره ستونها استفاده مي‌شود. در صورتي که تمامي اعداد  در اين برنامه را به عدد  تبديل کنيد جدول ضرب تا عدد  نمايش داده ميشود. پس بهتر بود که بجاي عدد  از يک ثابت استفاده ميکرديم تا به سادگي با تغيير ثابت نمايش جدول ضرب نيز تغيير ميکرد. کليد CTRL+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد جدول ضرب اعداد  تا   محاسبه شده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

به عنوان مثال در دستور زير, مي‌خواهيم آرايه  عنصري را تعريف کرده و مقادير ,,,, را در آن به ترتيب درa[],a[],a[],a[] و a[] قرار دهيم:
int  a[] = {,,,,} ;                                         
 اگر طول آرايه در مقدار اوليه دادن به عناصر آرايه, مشخص نباشد طول آن برابر تعداد مقاديري مي‌گردد, که به آن نسبت داده مي‌شود. به عنوان مثال طول آرايه زير برابر  تعريف ميشود.‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌
int   r[]= {,,,} ;

در قسمت مشخص شده توسط کادر قرمز ابتدا مقادير دو ماتريس t و t از کاربر دريافت ميشود. همانطور که به ياد داريد براي اين کار از دو حلقه for تو در تو استفاده ميکنيم.

توسط قسمت مشخص شده با کادر قرمز حاصلضرب دو ماتريس محاسبه شده و در ماتريس t ذخيره ميشود. همانطور که ميدانيد روش ضرب عناصر ماتريسها به اينصورت است که ابتدا عناصر سطر اول از ماتريس اول در عناصر ستون اول از ماتريس دوم ضرب شده حاصلضرب دو عنصر با هم جمع شده و درخانه [][] ماتريسt قرار مي‌گيرد. در دو دستور for آخر برنامه نيز محتويات آرايه t نوشته ميشود. براي مشاهده بقيه کد کليد Page down را فشار دهيد.

براي اجراي برنامه, کليد CTRL+F را فشار دهيد.

در ادامه بايد عناصر دو آرايه را وارد کنيم تا برنامه حاصلضرب آنها را محاسبه نموده و در خروجي نمايش دهد. آرايه اول يک آرايه  در  مي‌باشد, به عبارتي  سطر و  ستون دارد. آرايه دوم يک آرايه  در  مي‌باشد يعني داراي  سطر و  ستون مي‌باشد. نکته مهمي که در ضرب دو ماتريس بايد به آن توجه نماييم اين است که بايد تعداد ستونهاي ماتريس (آرايه) اول با تعداد سطرهاي ماتريس (آرايه) دوم برابر باشد. عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

اگر به دقت به خروجي نگاه کنيد متوجه مي‌شويد که يکبار عدد  در  ضرب شده, سپس عدد  در  ضرب مي‌شود و حاصل جمعشان يعني عدد  در عنصر [][] آرايه t قرار مي‌گيرد.  به همين ترتيب اين روند تا عناصر انتهايي ادامه دارد. روي دکمه Close کليک کنيد.

فرض کنيد در برنامه‌اي بخواهيم اسامي و معدل دانشجويان يک کلاس را بدست آوريم که تعداد دقيق اعضاي کلاس را نمي‌دانيم و براساس يک سري اطلاعات ناقص تعداد اعضاي کلاس  نفر اعلام شده است.  بنابراين بايد بتوانيم در برنامه خود از آرايه‌اي استفاده نماييم که نام و معدل را در خود نگهداري کند و براي اينکه برنامه براي تمام کلاسهاي دانشگاه کاربرد داشته باشد, بايد بتوانيم شرطي را براي خروج از حلقه قرار دهيم که تا زمان برقراري  شرط, تعداد نامعلوم, اطلاعات از ورودي دريافت گردد.

در اين برنامه با استفاده از تابع gets رشته str از کاربر دريافت شده و سپس توسط يک تابع scanf کاراکتر e از کاربر دريافت ميشود. سپس توسط دستور strcpy رشته str[e+] يعين رشته str از کاراکتر e+ به بعد در رشته str[e] يعني رشته str کاراکتر e به بعد کپي ميشود. در نتيجه اين دستور کاراکتر e+ام از رشته حذف ميشود.

نوع تابع يکي از انواع موجود در زبان c مي‌باشد. نوع void براي توابعي که هيچ مقداري را به برنامه فراخوان  بر نمي‌گردانند به کار مي‌رود. اطلاعاتي که به هنگام فراخواني توابع در جلوي نام توابع قرار گرفته و براي تبادل اطلاعات بين تابع فراخوان و فراخواني شونده قرار مي‌گيرند پارامتر يا همان آرگومانهاي تابع مي‌گويند. اين پارامترها در داخل پرانتز قرار گرفته و اگر تعدادشان بيشتر از يکي باشد بوسيله‌ علامت (,) کاما از يگديگر جدا مي‌شوند.

در خط زير يک تابع به نام change از نوع char تعريف شده است. يعني خروجي اين تابع از نوع char است. اين تابع داراي دو پارامتر است که m و n نام دارند و به ترتيب از نوع int و float ميباشند.
char change ( int m , float n)

به طور کلي توابع از نظر مقداري که به توابع فراخوان برمي‌گرداند به سه دسته تقسيم مي‌شوند : - توابعي که هيچ مقداري را برنمي‌گردانند.
void change ( int m , float n)
- توابعي که يک مقدار برمي‌گردانند.
char change ( int m , float n)
-توابعي که بيش از يک مقدار را برمي‌گردانند. 
(مثال اين مورد را بعداً بررسي ميکنيم.)

در ادامه کد برنامه را وارد ميکنيم.

مشاهده ميکنيد که در ابتداي برنامه در يک خط نوع تابع، نام تابع و نوع پارامترهاي آن وارد شده است. سپس کد تابع main وارد شده و در انتها نيز کد تابع maximum وارد شده است. در اين دو قسمت نوع تابع و نوع پارامترهاي آن يکي است.

در اين برنامه با استفاده از يک دستور scanf سه عدد دريافت ميشود. سپس تابع maximum بصورت مشخص شده توسط کادر قرمز فراخواني ميشود. مشاهده ميکنيد که تابع maximum بصورت maximum(a,b,c) فراخواني ميشود. پس سه عدد دريافت شده در دستور scanf بصورت سه پارامتر به اين تابع ارسال ميشود.

در قسمت مشخص شده با کادر قرمز کد تابع maximum را مشاهده ميکنيد. تابع maximum داراي سه پارامتر است و داراي هيچ نوع خروجي نيست يعني از نوع void ميباشد. وظيفه اين تابع محاسبه بزرگترين پارامتر ورودي و چاپ آن بر روي صفحه ميباشد.

در تابع maximum سه پارامتر ورودي که از نوع int ميباشند به ترتيب r، r و r هستند که به همان صورتي که تابع maximum فراخواني شده است مقدار دهي ميشوند. يعني r برابر a و r برابر b و r برابر c ميباشند. توجه کنيد که سه متغير a، b و c در تابع main تعريف شده‌اند. پس اين سه متغير در تابع maximum تعريف نشده هستند.

در تابع maximum يک متغير به نام maxr قرار دارد که وظيفه آن محاسبه بزرگترين عدد است. توسط دستور مشخص شده توسط کادر قرمز اگر عبارت r>r برابر درست باشد maxr برابر عبارت بعد از علامت سوال يعني r ميشود و در صورتي که عبارت r>r نادرست باشد متغير maxr برابر عبارت بعد از دو نقطه يعني r ميشود.

در اين خط نيز مانند خط قبلي دو مقدار maxr و r مقايسه شده و بزرگترين آنها در متغير maxr قرار ميگيرد.

در انتهاي تابع maximum نيز مقدار maxr بر روي صفحه نمايش نشان داده ميشود و سپس کار تابع پايان يافته و کنترل برنامه به خط بعد از فراخواني تابع در تابع main برميگردد. در اين زمان دستور return  واقع در تابع main اجرا ميشود.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد کاراکتر t که با حروف کوچک وارد شد به حروف بزرگ تبديل شده و به صورت T در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در بعضي از توابع مانند scanf پارامترها داراي علامت & ميباشند. براي مثال در دستور زير متغير p که از نوع عدد صحيح است از کاربر دريافت ميگردد.
scanf( " %d " , &p );
در اين نوع ارسال مقادير به تابع ديگر مقدار متغير p اراسال نميگردد. بلکه آدرس مکاني از حافظه که مقدار متغير p در آن محل ذخيره ميشود به تابع ارسال ميگردد. 
 
 newFunc( &a, &b, &c );
 اين نوع ارسال داده به تابع را مقدار دهي ارجاعي مينامند. روش قبلي مقداردهي مقداري نام داشت زيرا فقط مقدار به تابع ارسال ميگرديد ولي در اين روش (مقدار دهي ارجاعي) يک آدرس حافظه جهت ارجاع به محل ذخيره سازي متغير ارسال ميشود.

براي مثال فرض کنيد که p=  باشد ممکن است که مکان آدرسي از حافظه که متغير p در آن ذخيره شده برابر  باشد. به اين ترتيب با استفاده از دستور printf زير دو مقدار متغير p آدرس حافظه‌اي که متغير p در آن ذخيره ميشود بر روي صفحه نمايش داده ميشود.
دستور زير را در نظر بگيريد :
printf( "%d %u \n" , p , &p);                                       
خروجي دستور فوق :

printf( "%d %u \n" , p , &p);                                       
در دستور فوق براي نمايش &p از %u  استفاده کرديم. زيرا آدرس يک عدد در مبناي  ميباشد و فقط ميخواستيم نحوه عملکرد را مشاهده کنيم. براي آنکه آدرس حافظه بصورت درست نمايش داده شود از %p استفاده ميکنيم. اين مورد را در مثال بعدي مشاهده ميکنيد.

در ادامه يک برنامه وارد ميکنيم تا با موارد بيان شده بيشتر آشنا شويم.
uu;

در اين برنامه در قسمت تابع main متغير p از نوع عدد صحيح و برابر عدد  تعريف شده است. سپس توسط يک دستور printf مقدار متغير p و آدرس متغير p بر روي صفحه نمايش چاپ ميشود. در ادامه تابع search به همراه متغير p فراخواني ميشود.

در تعريف تابع search مشاهده ميکنيد که يک متغير به نام a از نوع int تعريف شده است. در اينجا از مقداردهي مقداري استفاده کرده‌ايم. يعني مانند فراخواني توابع قبلي مقدار متغير p به متغير a در تابع search انتقال ميابد. پس انتظار داريم که آدرس اين دو متغير با يکديگر متفاوت باشد. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد اين دو متغير در دو محل مختلف ذخيره شده‌اند. روي دکمه Close کليک کنيد.

متغيرها از لحاظ تعريف به دو دسته محلي و عمومي تقسيم مي‌شوند. متغيرهايي که در داخل تابع تعريف شده‌اند مانند متغير p در تابع main اين برنامه فقط در همان تابع قابل استفاده هستند يعني متغير p در تابع search تعريف نشده است و فقط در تابع main متغير p وجود دارد. به اين نوع متغيرها متغيرهاي محلي ميگويند زيرا فقط در محل تعريف قابل استفاده هستند. يک نوع ديگر از متغيرها متغيرهاي عمومي است که در تمامي برنامه قابل استفاده هستند و همه توابع موجود در يک برنامه به آنها دسترسي دارند.

در اين برنامه در اولين خط که با کادر قرمز مشخص شده است سه متغير از نوع int تعريف شده‌اند. اين سه متغير در تمامي اين برنامه قابل استفاده هستند. يعني درتابع main و ديگر توابعي که در اين برنامه وجود دارد ميتوانيد از اين سه متغير استفاده کنيد.
um;

در اين برنامه پنج عدد از ورودي دريافت شده و مجموع مکعبات آنها بر روي صفحه نمايش داده ميشود. در تابع main با استفاده از يک حلقه for پنج عدد از کاربر دريافت ميشود. در هر بار دريافت يک تابع به نام read فراخواني ميشود. وظيفه تابع read دريافت يک عدد از ورودي و ذخيره آن در متغير عمومي m است. سپس تابع mokabat فراخواني ميشود. همانطور که مشاهده ميکنيد اين تابع داراي پارامتر و خروجي نميباشد. اين تابع متغير m را سه بار در خود ضرب کرده و حاصل (مکعب متغير m) را در يک متغير عمومي ديگر ذخيره ميکند.
x
سپس کنترل برنامه به تابع read رفته و خط بعد از فراخواني تابع اجرا ميشود. توسط اين خط مقدار متغير s با مقدار متغير عمومي مکعب متغير m جمع شده و در متغير s ذخيره ميشود. و کنترل برنامه به حلقه for واقع در تابع main ميرود. اين کار پنج بار توسط حلقه for انجام ميشود.

به اين ترتيب مکعب پنج عدد وارد شده محاسبه شده و در متغير s ذخيره ميشود. در انتها در تابع main توسط يک دستور printf مقدار متغير s بر روي صفحه چاپ ميشود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Space  را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد مجموع مکعبات  پنج عدد وارد شده محاسبه شده و در خروجي نمايش داده شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

نکته ديگري که بايد به آن توجه نماييد اين است که اگر در برنامه‌اي متغير محلي و عمومي دقيقا مانند هم نامگذاري شوند,  متغير عمومي ديگر قابل استفاده نيست و از متغير محلي استفاده مي‌شود. در ادامه برنامه‌اي را وارد ميکنيم تا اين نکته را بيشتر بررسي کنيم.

در اين برنامه, متغير e به عنوان متغير عمومي تعريف شده‌ است. اين متغير در توابع main() و e() قابل استفاده مي‌باشد. ولي چون در تابع  e()يک متغير محلي بنام e تعريف شده است, متغير عمومي e در اين تابع نمي‌تواند به کار رود.

در اين برنامه مقدار متغير e در تابع main برابر عدد  شده و سپس دو تابع e و e فراخواني ميشوند. در هر سه تابع e، e و main مقدار متغير e با استفاده از يک دستور printf نوشته ميشود. براي اجراي برنامه کليد Ctrl+F را فشار دهيد.

مشاهده ميکنيد که مقدار متغير e در تابع e برابر  است سپس در تابع e از يک تا نه به متغير e نسبت داده ميشود و سپس در تابع main مقدار متغير e نوشته ميشود که هنوز مقدار متغير e برابر  است. روي دکمه Close کليک کنيد.

در زبان c اين امکان وجود دارد که يک تابع در داخل کد خودش، خودش را فراخواني کند. به اين توابع، توابع بازگشتي ميگويند. بايد دقت کنيد که در يک تابع بازگشتي بايد حتماٌ شرطي براي پايان يافتن برنامه وجود داشته باشد. براي مثال فرض کنيد که ميخواهيد  تابعي به نام fact جهت محاسبه فاکتوريل عدد n بنويسيد. ميدانيد‌که fact(n) = fact(n-) * n است پس در هر بار فراخواني اين تابع يک واحد از مقدار n کسر ميشود. در تابع fact بايد يک شرط قرار دهيم تا زماني که n برابر يک شد ديگر تابع خود را فراخواني نکند ( زيرا != است) به اين ترتيب يک شرط براي پايان اين تابع بازگشتي تعريف شده است.
فصل چهارم(ساختارهاي کنترلي
 وتصميم‌گيري در زبان c)

مطابق با علم کامپيوتر يک زبان برنامه‌نويسي ميتواند  شامل سه شکل از روند اجراي برنامه به صورت زير باشد.
- اجراي مجموعه‌اي از دستورالعملها
- تکرار يک سري از دستورها تا زماني که در شرايط مورد نظر قرار دارند. ( ساختارهاي تکرار)
- استفاده از عباراتي که بتواند بوسيله آن در مورد اجراي دستورالعملهاي برنامه تصميم‌گيري نمايد. (ساختارهاي تصميم گيري)‌

ساختارهاي تکرار براي اجراي بيش از يکبار يک يا چند دستور در شرايط خاص به کار مي‌روند يکي از ساختارهاي تکرار, ساختار تکرارwhile مي‌باشد که  شکل کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
t
روش اول:
                                                      (شرط)       while   
;                                                     دستور
 روش دوم:
{                                                 (شرط)    while
                                                                 دستور
                                                                 دستور
                                                                 دستورn
}

در دستور while وقتي دستوراتي که بايد تکرار شوند بيش از يک دستور باشد بايد در بين دو علامت { و } قرار بگيرند و اگر تنها يک دستور داشته باشد در انتهاي دستور علامت ; (سمي کالون) قرار ميگيرد.

روش اجراي حلقه تکرار while به اين صورت است که, زمانيکه اجراي برنامه به دستور while مي‌رسد, عبارت شرطي که‌ داخل پرانتز قرار گرفته است تست شده و اگر داراي ارزش درست باشد دستورات داخل حلقه تا زمانيکه اين شرايط برقرار است اجرا مي‌شوند. ‌در صورتي که عبارت شرطي برابر نادرست باشد، ديگر دستورات داخل حلقه اجرا نميشود و کنترل برنامه به خط بعد از ساختار while منتقل ميشود.

اگر در حلقه شرايطي فراهم نشود که‌ عبارت ساختار while برابر نادرست شود, حلقه تکرار تا بينهايت اجرا مي‌شود و هيچ وقت برنامه به پايان نميرسد. پس هميشه بايد شرايطي در داخل حلقه فراهم شود تا شرط حلقه زماني برابر نادرست گردد و حلقه خاتمه يابد.

براي شروع يك پروژه جديد روي منوي File كليك كنيد.

روي گزينه New كليك كنيد.

در ادامه يک برنامه وارد ميکنيم تا با دستورات حلقه While بيشتر آشنا شويد.
dd;

در اين برنامه ابتدا متغير p برابر عدد صفر شده و وارد حلقه while ميشويم. در کد حلقه چون عبارت p< برقرار است دستورات داخل حلقه اجرا ميشود که در نتيجه يک عبارت بر روي صفحه نوشته شده و يک واحد به مقدار متغير p افزوده شده و برابر يک ميشود. سپس دوباره به ابتداي حلقه ميرويم و شرط p< دوباره بررسي ميشود. اين بار نيز دوباره اين عبارت برابر درست است زيرا مقدار متغير p برابر يک است.

به همين ترتيب يک بار ديگر کدهاي داخل حلقه اجرا ميشود و مقدار متغير p برابر عدد دو ميشود. دوباره به ابتداي حلقه يعني دستور while ميرويم و عبارت p< بررسي ميشود که اين بار اين عبارت برابر نادرست است پس کد داخل حلقه اجرا نميشود و کنترل برنامه به خط بعد از حلقه منتقل ميشود. براي ذخيره اين برنامه روي منوي File کليک نماييد.

روي گزينه Save كليك كنيد.

در قسمت File Name مي‌توانيد نام برنامه را وارد نماييد عبارت dd را تايپ کنيد.

روي دكمه OK كليك كنيد.  
x
  براي آنکه برنامه را کامپايل کنيم تا از اينکه خطايي وجود ندارد مطمئن شويم روي منوي project کليک کنيد.

روي گزينه Compile  کليک کنيد.

همانطور كه مشاهده مي‌كنيد پنجره Compile باز شده است. روي گزينه OK كليك كنيد.

در ادامه مي‌خواهيم برنامه را اجرا کنيم. روي منوي Debug کليک کنيد.

روي گزينه Run کليک کنيد.

مشاهده ميکنيد که کد داخل حلقه دوبار اجرا شده است و در هر دو بار مقدار متغير نوشته شده است. روي دکمهClose کليک کنيد.
x
در اين برنامه اگر دستور p++ در داخل حلقه وجود نداشت و بدنه حلقه فقط داراي يک دستور printf بود حلقه تا بينهايت ادامه پيدا ميکرد و هميشه يک عبارت ثابت را بر روي صفحه مينوشت.

در ادامه‌ مي‌خواهيم بوسيله حلقه while 
برنامه‌اي بنويسيم که تعدادي عدد را از ورودي بخواند, مجموع مربعات آنها را محاسبه کند و در خروجي چاپ کند. ‌اجراي اين برنامه نيز با وارد کردن کاراکتر nخاتمه مي‌يابد.

dd;
در اين برنامه ابتدا مقدار متغير s برابر y است. سپس وارد حلقه ميشويم. شرط حلقه اين است که مقدار متغير s برابر y ميباشد يا خير. چون مقدار اين متغير برابر y است کد داخل حلقه اجرا ميشود در انتهاي کد داخل حلقه از کاربر يک کاراکتر دريافت شده و در متغير s ذخيره ميشود. سپس کنترل برنامه دوباره به ابتدا حلقه رفته و شرط s=='y' بررسي ميگردد. اگر کاربر حرف y را زده باشد دوباره حلقه تکرار ميشود و يک عدد ديگر از کاربر دريافت ميشود در غير اين صورت کنترل برنامه به خط بعد از حلقه انتقال ميابد.
x
در کد داخل حلقه يک عدد از کاربر دريافت شده و در متغير a ذخيره ميشود. سپس متغير a در خودش ضرب شده و نتيجه با مقدار متغير sum جمع ميشود. به اين ترتيب متغير sum برابر مجموع مجذور اعداد وارد شده است. در خط بعدي نيز مقدار متغير c يک واحد افزايش ميابد. مقدار دو متغير sum و c نيز بعد از خروج از حلقه نمايش داده ميشود. براي اجراي برنامه كليد Ctrl+F را فشار دهيد.

عدد  را واردکنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

کاراکتر y را وارد کنيد. تا يک عدد ديگر نيز وارد کنيم.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

کاراکتر y را وارد کنيد. تا يک عدد ديگر نيز وارد کنيم.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

کاراکتر  n را وارد کنيد. تا حلقه به پايان برسد.

مشاهده مي‌کنيد که مجموع مربعات سه عدد وارد شده محاسبه گرديده و به همراه تعداد اعداد وارد شده در خروجي چاپ شده است. روي دکمه Close کليک کنيد.

يک ساختار حلقه ديگر نيز در زبان C وجود دارد که ساختار do..while نام دارد. در اين ساختار ابتدا دستورات داخل حلقه اجرا ميشود و سپس شرط اجراي دوباره دستورات بررسي ميشود. در صورتي که شرط برابر درست باشد دوباره دستورات داخل حلقه اجرا ميشوند و در صورتي که شرط نادرست باشد ديگر دستورات داخل حلقه اجرا نميشوند. پس در صورت نادرست بودن شرط يک بار دستورات داخل حلقه اجرا ميشوند.

در اين برنامه يک حلقه while بصورت while() وجود دارد. يک در اينجا نشان دهنده عبارت درست است. پس تا بينهايت اين حلقه ادامه پيدا ميکند. در داخل اين حلقه يک عدد از کاربر دريافت شده و با استفاده از يک حلقه do…while عدد وارد شده بصورت برعکس نمايش داده ميشود. يعين در صورتي که کاربر عدد  را وارد کند عدد  نمايش داده ميشود.
dd;

چون هر عدد حداقل داراي يک رقم ميباشد پس بايد يک بار کد داخل حلقه اجرا شود پس ميتوانيم از حلقه do…while استفاده کنيم. در حلقه do…while متغير l برابر باقيمانده تقسيم b بر عدد  ميشود. به اين ترتيب مقدار متغير l برابر يکان عدد موجود در b ميشود. سپس توسط يک دستور printf مقدار متغير l نوشته ميشود. در انتها نيز ابتدا b برابر b/ ميشود. چون b يک متغير از نوع عدد صحيح است يکان عدد موجود در b حذف ميشود. سپس l=b ميشود. در صورتي که l!= باشد کد حلقه دوباره اجرا ميشود. زماني l!= است که حداقل يک رقم از عدد هنوز نوشته نشده باشد.
x
براي مثال فرض کنيد که عدد  وارد ميشود. l=% ميشود پس l= سپس عدد نه نوشته ميشود. توسط خط بعدي l=b=/ يعني عدد  ميشود. چون l برابر صفر نيست دوباره کد داخل حلقه اجرا ميشود. اين بار l=% ميشود پس l= ميگردد و توسط دستور printf بر روي صفحه نوشته ميشود سپس l=b=/ ميشود چون فقط مقدار عدد صحيح در l و b   ذخيره ميشود پس هر دو متغير برابر عدد صفر ميشوند. اکنون چون شرط حلقه برقرار نيست حلقه به پايان ميرسد.براي اجراي برنامه كليدCtrl+F را فشار دهيد.

عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

مشاهده ميکنيد که عدد بصورت برعکس نوشته شده است. عدد  را وارد کنيد.

کليد Enter را فشار دهيد.

همانطور که مشاهده مي‌کنيد اين برنامه هيچ وقت به پايان نميرسد زيرا شرط حلقه هميشه برابر درست است. روي دکمهClose  کليک کنيد.

يکي ديگر از ساختارهاي‌تکرار, ساختار تکرار for ميباشد حلقه for در زمانيکه تعداد دفعات تکرار حلقه معين باشد به کار مي‌رود. ساختار کلي حلقه for به صورت زير ميباشد:
{      (گام حرکت ; شرط حلقه; مقدار اوليه انديس حلقه)    for
پس از اينکه الگوريتم را به برنامه تبديل کرده و برنامه‌تان را نوشتيد, بايد آن را وارد کامپيوتر نموده, ترجمه و اجرا نماييد. براي اين کار ابتدا برنامه را در يک محيط ويراستاري وارد ميکنيم. پسوندي که فايلها با آن در زبان C ذخيره ميشوند  Cمي‌باشد. مرحله بعدي ترجمه برنامه جهت اشکال زدايي برنامه است. اگر برنامه اشکالات نحوي داشته باشد, بايد آنها را برطرف کرده و برنامه را دوباره ترجمه کنيد, اين مرحله را تا زماني که کليه اشکالات برنامه برطرف شوند بايد تکرار کنيد. پس از ترجمه برنامه فايلي با پسوند obj ايجاد ميشود که به زبان ماشين مي‌باشد.

براي اينکه شما را با نحوه انجام عمليات ورود, نگهداري, تست و اجراي برنامه‌ها در زبان C آشنا کنيم در ادامه مثال ساده‌اي را وارد مي‌کنيم.‌ در اين برنامه دو عدد از ورودي خوانده شده و حاصل جمع آنها در خروجي نمايش داده مي‌شود.

#inClude  <Conio.h>
#inClude  <stdio.h>
 int main()
 {
 int a,b,C;
 Const Char  h='s';
 ClrsCr();
 sCanf("%d%d",&a,&b);
 C=a+b;
 printf("sum =%d,%C",C,h);
 getCh();
 return ;
  }
 فصل دهم(structureها (ساختمان‌ها) )

مقداردهي به فيلدهاي يک ساختار همانند مقداردهي به يک متغير معمولي است, بنابراين براي مقداردهي به فيلدهاي متغير ساختار a که قبلاً تعريف شد است به صورت زير عمل مي‌کنيم.
a.number=;                                                  
printf("\n%d",a.number);                                  
gets(a.name);                                                         
for (e=;e<;e++)                                                 
        scanf ("%d",&a.grade[e]);

آرايه‌ها از لحاظ محل تعريفشان در برنامه به دو دسته عمومي و محلي تعريف مي‌شوند به آرايه‌هايي که در ابتداي برنامه و خارج از تابع اصلي main() تعريف مي‌شوند, آرايه هاي عمومي ميگويند که مقدار اوليه‌شان نيز صفر مي‌باشد. ولي آرايه‌هايي که در داخل تابع تعريف شده و مقدار اوليه‌شان تعريف نشده‌ است آرايه‌هاي محلي مي‌باشند که هنگام تعريف تابع مي‌توان به عناصر آن مقدار  اوليه داد. ساختار کلي آن به صورت زير مي‌باشد:
; } مقادير{ = ] ...[ ] بعد [ ] بعد  [   نام آرايه   نوع آرايه

در خط اول دستورات زير، فيلد number ساختار a برابر يک عدد ميگردد. دستور خط دوم فيلد number را چاپ ميکند. در دستور خط سوم يک رشته دريافت شده و در فيلد name متغير a ذخيره ميشود. در خطوط بعدي با استفاده از يک حلقه for ده عدد دريافت شده و در آرايه grade ذخيره ميشوند.
a.number=;                                                  
printf("\n%d",a.number);                                  
gets(a.name);                                                         
for (e=;e<;e++)                                                 
        scanf ("%d",&a.grade[e]);                                 
        
  
در ادامه مي‌خواهيم برنامه‌اي بنويسيم که دو عدد موهومي را از ورودي خوانده و مجموع آنها را محاسبه ‌کند و در خروجي چاپ کند. ميدانيد که عدد موهومي از دو بخش حقيقي و غيرحقيقي تشکيل شده است و براي جمع دو عدد موهومي قسمتهاي حقيقي با هم و قسمتهاي غيرحقيقي با هم جمع مي‌شوند.
فصل نهم(فايلها)‌

در بسياري از موارد نياز است که اطلاعات پردازش شده در محلي نگهداري گردد تا در مواقع نياز, بار ديگر به اين اطلاعات دسترسي پيدا نمود. اما هيچ يک از ساختارهاي داده‌اي مانند متغيرها يا آرايه‌ها وساختارهاي داده‌اي ديگر قابليت نگهداري اطلاعات پس از پايان برنامه را ندارند. در زبان C نوع خاصي از ساختار داده به نام پرونده ياfile وجود دارد که جهت نگهداري اطلاعات از حافظه‌هاي جانبي استفاده ميکند.

نگهداري فايل در يک دستگاه جانبي اطلاعات مانند نوار يا ديسک انجام مي‌گيرد و اين امکان را مي‌دهد تا اطلاعات بصورت دائمي ذخيره شده و در مواقع نياز اين اطلاعات مورد استفاده قرار گرفته يا تغيير يابند. هر فايل مجموعه‌اي از داده‌هاي مرتبط به يکديگر است مانند داده‌هاي مربوط به يک دفترچه تلفن. هر يک از اجزاي فايل يک رکورد ناميده مي‌شود. به عنوان مثال هر فرد در فايل دفترچه تلفن يک رکورد ناميده ميشود. بنابراين هر فايل شامل مجموعه‌اي از رکوردها است که هر يک از رکوردها شامل تعدادي عناصر به نام فيلد مي‌باشند.

داده‌ها در فايل به دو صورت زير ذخيره مي‌شوند:
الف) بصورت کد اسکي که به اين نوع فايل, فايل متني (text ) گفته مي‌شود.
ب) بصورت دودويي, که به اين نوع از فايلها, فايلهاي دودويي(binary )گفته مي‌شود.
اين دو نوع فايل از سه جهت, نحوه ذخيره شدن اطلاعات, تشخيص انتهاي فايل و تعيين انتهاي فايل با يکديگر تفاوت دارند.

فايلها از نظر ذخيره کردن و بازيابي اطلاعات به دو دسته زير تقسيم مي‌شوند:
-فايلهاي ترتيبي (sequetial )
-فايلهاي تصادفي (random )
   در فايلهاي ترتيبي رکوردها به همان ترتيبي  که خوانده مي‌شوند, در فايل ذخيره مي‌شوند و در

در فايل تصادفي، براي دسترسي به هر يک از رکوردها با استفاده از روش خاصي, آدرس رکورد بر اساس فيلد کليدي محاسبه شده و خوانده مي‌شود. در فايلها تصادفي نيازي نيست که فايلها به ترتيب خوانده شوند تا به رکورد مورد نظر دستيابي پيدا کنيم, بلکه دسترسي به يک رکورد مستقيما انجام مي‌گيرد. ( اينکه به کدام رکورد ميخواهيم دسترسي پيدا کنيم از ديد کامپيوتر تصادفي است)

داده‌ها را مي‌توان به  روش در فايل ذخيره کرده و سپس بازيابي نمود که روش کار با هر کدام از آنها در زبان c متفاوت ميباشد.
-داده‌ها به صورت رشته‌اي از کاراکترها در فايل نوشته شده و سپس به صورت رشته‌اي از کاراکترها مورد دسترسي قرار مي‌گيرند.
-داده‌ها, کاراکتر به کاراکتر در فايل نوشته شده و سپس به همان صورت از فايل خوانده شوند.
- داده‌ها در حين نوشتن بر روي فايل با فرمت خاصي نوشته شده سپس با همان فرمت خوانده شوند (مثل توابع printf() و scanf() در ورودي _خروجي معمولي)
- داده‌ها به شکل ساختمان رکورد بر روي فايل نوشته شده و سپس به صورت ساختمان رکورد از فايل خوانده شوند.

براي کار با فايلها از کلمه کليدي FILE استفاده ميکنيم.
                                      ; نام متغير اشاره‌گر*   FILE
توجه کنيد که در اين عبارت کلمه کليدي FILE بايد با حروف بزرگ نوشته شود. متغير اشاره‌گر متغيري است که به فايل اشاره مي‌نمايد.
فصل هفتم(رشته‌ها)

يک رشته شامل يک يا چند کاراکتر مي‌باشد. براي مثال عبارت زير يک رشته است:
" What is your name?"                                            
همانطورکه در مثال بالا مي‌بينيد حتماً يک رشته در زبان C بايد بين دو علامت کوتيشن (") قرار بگيرد. از رشته‌ها براي نگهداري, بازيابي و دستکاري متنها مانند ليست اسامي کارمندان يک دانشگاه استفاده مي‌شود.

در فصل دوم در مورد کاراکترها توضيح داديم همانطور که مي‌دانيد کاراکترها در واقع يک نوع از داده‌ها مي‌باشند و نبايد آنها را با رشته‌ها يکي دانست. رشته "A" همان کاراکتر 'A' نمي‌باشد. اولين تفاوت اين است که 'A' يک نوع اساسي (char) و "A" يک آرايه از char مي‌باشد. دومين تفاوت اين است که "A" شامل کاراکترهاي 'A' است.

تابعي بنام strlen() وجود دارد که طول يک رشته را برحسب کاراکتر مشخص مي‌‌‌‌‌‌‌‌کند. زماني که بخواهيم از اين تابع استفاده کنيم بايد فايلstring.h که اين تابع در آن قرار دارد را در خط اول برنامه مانند زير قرار دهيم:
#include     <string.h>

براي مقداردهي به رشته‌ها مي‌توانيم در هنگام تعريف مقابلشان مقدار مورد نظر را وارد نمائيم. اگر طول آرايه را قبلاً مشخص نکرده باشيم در اين هنگام طول آرايه برابر با اندازه رشته وارد شده, به اضافه يک واحد بيشتر که براي '\' در نظر مي‌گيرد, مي‌باشد. اگر به هنگام مقدار دادن به رشته تمام رشته را داخل علامت کوتيشن قرار ندهيم و هر يک از کاراکترهاي رشته را به صورت عنصري جداگانه به آرايه نسبت دهيم, کاراکتر '\' ديگر به صورت اتوماتيک در انتهاي رشته قرار نمي‌گيرد و بايد بصورت دستي در انتهاي رشته قرار داده شود.

در مثال‌هاي  زير, طريقه مقداردهي به  رشته‌ها نشان داده شده است:
char   s[]   ="Book" ;                                                    
char   s[] ="test!" ;                                              
char   s[]   = {'e' , 'o' , '\'} ;
در دستور اول, رشته  "Book" در متغير رشته‌اي s قرار داده ميشود. طول آرايه s با توجه به‌ اينکه از  کاراکتر تشکيل شده است و انتهاي آن يک کاراکتر به '\' نسبت داده مي‌شود برابر  مي‌باشد.

char   s[]   ="Book" ;                                                    
char   s[] ="test!" ;                                              
char   s[]   = {'e' , 'o' , '\'} ;
 دستور دوم رشته "test!" را در متغير s قرار داده و کاراکتر '\' را به آن اضافه مي‌کند و يک کاراکتر هم خالي مي‌ماند, زيرا طول رشته  کاراکتر مي‌باشد. دستور سوم سه‌کاراکتر'e' ,'o' و'\' را در متغير رشته‌اي s قرار مي‌دهد.
                                                                         دستور 
                                                                           دستور
                                                                                    ...
                                                                          دستور n
}

{      (گام حرکت ; شرط حلقه; مقدار اوليه انديس حلقه)    for
                                                                           دستور 
                                                                           دستور
                                                                                    ...
                                                                          دستور n
}                                                                                            
     بعد از دستور for در داخل پرانتز سه عبارت وجود دارد، که با علامت سميکالون از يگديگر جدا مي‌شوند. اولين عبارت مقداردهي اوليه مي‌باشد و فقط هنگام شروع حلقه for  و براي يکبار اجرا مي‌گردد. دومين عبارت شرط حلقه ميباشد که قبل از اجراي حلقه مورد بررسي قرار مي‌گيرد. اگر اين عبارت نادرست باشد ديگر دستورات داخل حلقه تکرار نميشوند و حلقه خاتمه مي‌يابد. در واقع شرط حلقه مشخص مي‌کند که دستورات داخل حلقه تا چه زماني بايد اجرا شوند.

{      (گام حرکت ; شرط حلقه; مقدار اوليه انديس حلقه)    for
                                                                           دستور 
                                                                           دستور
                                                                                    ...
                                                                          دستور n
}                                                                                            
بعد از آنکه يک بار دستورات داخل حلقه اجرا شد و شرط حلقه برابر درست بود دستور واقع در قسمت گام حرکت اجرا ميشود. توسط اين دستور شمارنده حلقه تغيير ميکند